Seks ondergaan in een relatie: als je seks hebt omdat je denkt dat het hoort of moet

Je ligt naast je partner en merkt dat je eigenlijk niet wilt. Toch laat je de aanrakingen toe. Misschien draai je je op je rug, wacht je af en hoop je dat het snel voorbij is. Je doet een beetje mee, omdat je vindt dat seks bij een relatie hoort, omdat je geen ruzie wilt of omdat je bang bent dat je partner teleurgesteld of gefrustreerd raakt.

In mijn praktijk hoor ik dit regelmatig. Mensen vertellen dat ze seks toestaan, ondergaan of uitvoeren zonder dat zij zich werkelijk betrokken voelen. Soms noemen zij zichzelf gekscherend een zeester: ze liggen stil, nemen weinig initiatief en wachten tot het klaar is. Die humor kan iets pijnlijks verhullen. Want wanneer je tijdens seks vooral aan het verdragen bent, afstand neemt van wat je voelt of probeert zo snel mogelijk van de situatie af te zijn, ontbreekt meestal iets wezenlijks: vrije keuze, plezier, afstemming en verbinding.

Ook de partner kan hierin vastlopen. Die merkt misschien wel dat de ander passief is, maar begrijpt niet goed wat dit betekent. Soms denkt iemand: mijn partner zegt toch geen nee, het lichaam reageert en we hebben altijd op deze manier seks gehad? Toch is geen nee zeggen niet hetzelfde als het werkelijk willen. En een lichamelijke reactie zegt niet automatisch dat iemand geniet, instemt of zich verbonden voelt.

Seksualiteit hoort geen handeling te zijn die de één uitvoert en de ander toestaat. Prettige seksualiteit ontstaat samen. Het is een vorm van spelen, bewegen, voelen, communiceren en sensitief afstemmen. Een dans waarin beide partners invloed hebben en waarin ieder moment ruimte blijft bestaan om te vertragen, iets anders te doen of te stoppen.

Seks omdat het bij een relatie hoort

Veel mensen hebben geleerd dat seks nu eenmaal bij een liefdesrelatie hoort. Daaronder kan de hardnekkige overtuiging liggen dat je als partner verantwoordelijk bent voor de seksuele tevredenheid van de ander. Vooral vrouwen vertellen mij regelmatig dat zij bang zijn dat hun man anders gefrustreerd raakt, afstand neemt, vreemdgaat of de relatie beëindigt. Tegelijkertijd kunnen ook mannen seks ondergaan omdat hun partner dat verwacht of omdat zij denken dat een man altijd seks hoort te willen.

Deze patronen komen eveneens voor in relaties tussen twee mannen, twee vrouwen en mensen met andere genderidentiteiten. De dynamiek kan verschillen, maar de kern is vergelijkbaar: iemand maakt onvoldoende ruimte voor de eigen ervaring en stemt vooral af op wat de ander vermoedelijk verwacht.

Onderzoek naar sexual compliance, vrij vertaald als seksueel meedoen of instemmen terwijl je de seksuele activiteit zelf niet werkelijk wilt, laat zien dat relationele verwachtingen en maatschappelijke ideeën een belangrijke rol kunnen spelen. Zo kunnen mensen seks hebben om een partner tevreden te houden, afwijzing te voorkomen, de relatie te beschermen of aan een vermeende partnerplicht te voldoen. In heteroseksuele relaties wordt dit vaker door vrouwen gerapporteerd, mede door traditionele seksuele scripts waarin vrouwen verantwoordelijk worden gemaakt voor relationele harmonie en de seksuele behoeften van mannen. Het komt echter bij mensen van alle genders en in allerlei relaties voor.

Je kunt formeel met seks hebben ingestemd en toch innerlijk nauwelijks vrijheid ervaren. Misschien heb je geen expliciete druk of dreiging gevoeld, maar leek weigeren voor jou geen reële mogelijkheid. Daarom is het te eenvoudig om alleen te vragen: heb je ja gezegd? Belangrijker zijn vragen als: voelde je je vrij om nee te zeggen, kon je tijdens de seks van gedachten veranderen en was er ruimte voor wat jij wilde en voelde?

Waarom mensen seks toestaan of ondergaan

Mensen kunnen om allerlei redenen over hun eigen signalen heen gaan. Soms is er sprake van een oude overtuiging dat een goede partner regelmatig seks hoort te hebben. Soms is iemand bang om de ander te kwetsen of voelt diegene zich verantwoordelijk voor diens onzekerheid, frustratie of stemming.

Het kan ook moeilijk zijn om precies te voelen wat je zelf wilt. Misschien merk je pas tijdens of na de seks dat je eigenlijk niet wilde. Mensen die sterk gericht zijn op zorgen voor anderen, conflicten vermijden of goedkeuring zoeken, kunnen gewend zijn hun eigen grenzen pas laat op te merken. Angstige of onveilige hechtingspatronen zijn in onderzoek eveneens in verband gebracht met vaker seksueel meedoen terwijl iemand dat zelf niet werkelijk wenst.

Eerdere negatieve of grensoverschrijdende seksuele ervaringen kunnen daarnaast invloed hebben. Sommige mensen bevriezen tijdens seksuele toenadering, raken emotioneel verdoofd of dissociëren. Bij dissociatie kun je het gevoel krijgen dat je niet helemaal aanwezig bent, dat je van een afstand naar jezelf kijkt of dat je lichaam wel meedoet terwijl je gevoel zich terugtrekt. Onderzoek onder mensen met een voorgeschiedenis van seksueel trauma beschrijft onder meer dissociatie tijdens seks, schaamte, hyperwaakzaamheid en een sterke gerichtheid op het plezieren van de ander.

Dissociatie is echter niet automatisch een bewijs dat iemand seksueel trauma heeft meegemaakt. Ook spanning, angst, pijn, schaamte, overprikkeling of een langdurig patroon van seks tegen de eigen gevoelens in kunnen ervoor zorgen dat iemand zich tijdens seks afsluit. Het verdient altijd zorgvuldige aandacht, zonder overhaaste conclusies te trekken.

De zeester is geen uitnodiging om gewoon door te gaan

Wanneer je partner stil ligt, nauwelijks reageert, wegkijkt of vooral lijkt te wachten, is dat belangrijke informatie. Het betekent niet automatisch dat er sprake is van dwang of seksueel geweld, maar het is wel een reden om te vertragen en contact te maken.

Vraag niet alleen: mag ik doorgaan? Vraag ook hoe het werkelijk met de ander is. Merk op wat je ziet en voelt. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: “Ik merk dat je stil wordt en ik voel weinig contact tussen ons. Hoe is dit voor jou?” Of: “Ik wil alleen verder als dit voor jou ook prettig voelt. Wat heb je nu nodig?”

Consent is geen eenmalig toegangsbewijs waarna je kunt doorgaan met wat je van plan was. Afstemming blijft gedurende de hele seksuele ervaring nodig. Mensen communiceren instemming, twijfel en terughoudendheid zowel verbaal als non-verbaal. Juist binnen een vaste relatie kan de aanname ontstaan dat eerdere instemming ook voor het huidige moment geldt, terwijl bereidheid en grenzen per situatie kunnen veranderen.

Je hoeft tijdens seks niet voortdurend formele vragen af te vuren. Sensitief afstemmen kan ook plaatsvinden door oogcontact, aanraking, tempo, beweging, geluid, woorden en de manier waarop iemand naar je toe beweegt of juist afstand neemt. Toch is expliciet vragen belangrijk wanneer signalen onduidelijk zijn, iemand stilvalt of je geen wederkerigheid ervaart.

Verbinding maakt seksualiteit tot iets gezamenlijks

Goede seks hoeft niet spectaculair te zijn. Het gaat niet om het uitvoeren van voldoende standjes, het bereiken van een orgasme of het leveren van een bepaalde prestatie. Seksuele verbinding ontstaat wanneer je elkaar werkelijk ontmoet.

Dat kan betekenen dat je elkaar aankijkt, samen lacht, rollebolt, kust, streelt, beweegt en reageert op wat je bij elkaar waarneemt. Misschien zeggen jullie lieve woorden, stoute woorden of juist helemaal niets. Het belangrijke is dat er een voelbare uitwisseling bestaat. Je geeft niet alleen iets aan de ander, maar ontvangt ook, je volgt én leidt en je kunt je overgeven zonder jezelf kwijt te raken.

Seksualiteit wordt dan geen taak die afgewerkt moet worden, maar een spel dat jullie samen creëren. Dat spel kan teder, vurig, grappig, langzaam, ondeugend of rustig zijn. Het hoeft niet altijd gelijk verdeeld te zijn, maar beide partners moeten zich vrij en betrokken kunnen voelen.

Wanneer één partner alleen seksuele spanning kwijt wil en onvoldoende merkt of de ander werkelijk meedoet, is er geen gelijkwaardige seksuele ontmoeting. Dan wordt het lichaam van de ander te gemakkelijk een middel voor de eigen behoefte. Dat kan hard klinken, maar het is belangrijk om daar eerlijk over te zijn.

Een lichamelijke reactie is geen bewijs van plezier of instemming

Soms zegt een partner: “Maar je werd wel vochtig”, “Je had toch een erectie?” of “Je kreeg zelfs een orgasme.” Daarmee wordt een automatische lichamelijke reactie geïnterpreteerd als bewijs dat iemand het wilde of prettig vond.

Die conclusie klopt niet. Lichamelijke seksuele respons en de subjectieve ervaring van opwinding of plezier kunnen uiteenlopen. Een groot wetenschappelijk onderzoek vond een sterkere samenhang tussen genitale en ervaren opwinding bij mannen dan bij vrouwen, maar ook bij mannen zijn die twee niet hetzelfde. Bij vrouwen bleek de gemiddelde overeenkomst relatief beperkt.

Genitaliën kunnen reageren op prikkeling zonder dat iemand mentaal opgewonden is, zich veilig voelt of instemt. Andersom kan iemand zich wel opgewonden voelen terwijl er weinig vochtigheid of erectie ontstaat. De lichamelijke reactie is een fysiologisch proces en geen betrouwbare stemverklaring.

Ook een orgasme bewijst niet dat een seksuele ervaring plezierig, gewenst of emotioneel goed was. Onderzoek beschrijft dat orgasmes kunnen voorkomen tijdens seks die mensen als negatief, pijnlijk of emotioneel onprettig beleven.

Onvrijwillige erecties, lubricatie, ejaculatie en orgasmes kunnen eveneens voorkomen bij aanranding en verkrachting. Het lichaam kan op seksuele prikkels reageren terwijl de persoon de situatie niet wil. Een dergelijke reactie maakt iemand niet medeverantwoordelijk en verandert niets aan het ontbreken van instemming. Ook bij mannelijke slachtoffers zijn onvrijwillige erecties en ejaculaties beschreven.

Daarom zijn vragen als “reageerde het lichaam?” veel minder belangrijk dan: wilde deze persoon dit, voelde diegene zich vrij, was er plezier en kon diegene invloed uitoefenen?

Waarom doorgaan op korte termijn gemakkelijker kan lijken

Seks toestaan kan op het moment zelf de gemakkelijkste oplossing lijken. Je hoeft geen moeilijk gesprek te voeren, voorkomt teleurstelling en bent voorlopig van de seksuele druk af. Misschien denk je zelfs dat je goed voor de relatie zorgt.

Op langere termijn kan het patroon zich tegen jullie keren. Het lichaam leert namelijk van ervaringen. Wanneer seksuele toenadering herhaaldelijk gevolgd wordt door spanning, zelfverlies, pijn, verveling of het gevoel iets te moeten verdragen, kan alleen al de verwachting van seks steeds meer weerstand oproepen.

Je seksuele rem gaat dan eerder en krachtiger werken. Een kus of aanraking die vroeger prettig voelde, kan beladen raken omdat je lichaam verwacht dat er daarna iets van je wordt verlangd. Je gaat misschien lichamelijk contact vermijden, eerder naar bed of juist later, blijft langer op je telefoon kijken of zorgt dat je altijd druk bent. Niet omdat je geen behoefte hebt aan liefde of nabijheid, maar omdat nabijheid onbedoeld een voorportaal is geworden van iets wat je niet wilt.

De partner met meer verlangen kan die terugtrekking vervolgens als afwijzing ervaren en juist vaker toenadering zoeken. Zo ontstaat een pijnlijke cirkel: hoe sterker de één aandringt of hoopt, hoe meer de ander zich afsluit. Hoe meer de ander zich afsluit, hoe sterker de eerste partner onzekerheid, frustratie of eenzaamheid kan voelen.

Dat betekent niet dat één van beiden slecht is. Wel vraagt het patroon om verantwoordelijkheid van allebei.

Seks ondergaan kan pijn bij penetratie versterken

Seks hebben terwijl je niet ontspannen, opgewonden en lichamelijk voorbereid bent, vergroot de kans op pijn bij penetratie. Bij onvoldoende seksuele opwinding kan er minder lubricatie (vochtigheid) zijn en zijn bekkenbodemspieren vaak nog onvoldoende ontspannen om penetratie prettig te laten verlopen. Spanning, angst of het gevoel dat je moet doorzetten kunnen bovendien leiden tot het onbewust aanspannen van de bekkenbodemspieren. Penetratie kan daardoor schuren, branden of pijnlijk aanvoelen.

Wanneer iemand ondanks die pijn doorgaat, kan een vicieuze cirkel ontstaan: het lichaam gaat een volgende seksuele situatie met pijn associëren, spant zich eerder aan en raakt nog sterker geremd. Dyspareunie, de medische term voor pijn bij seks, kan ook andere lichamelijke oorzaken hebben en verdient daarom serieus onderzoek. Pijn is geen signaal om te negeren of doorheen te gaan. Pijn is een serieus signaal van je lichaam en een reden om te stoppen met dat wat pijn doet.

“Ik voel me nu net een verkrachter”

Wanneer een partner hoort dat de ander seks regelmatig heeft ondergaan, kan dat hard aankomen. Sommige mannen zeggen dan: “Nu voel ik me net een verkrachter.” Daar kunnen schaamte, schrik, verdriet en angst onder liggen. Misschien had je werkelijk niet door hoe je partner de seks beleefde en dacht je dat het stil meedoen betekende dat het in orde was.

Het helpt niet om onmiddellijk een etiket op jezelf of je partner te plakken. Daardoor verschuift de aandacht al snel van de ervaring van degene die seks onderging naar de geruststelling van degene die geschrokken is. Tegelijkertijd is het ook niet helpend om de situatie te bagatelliseren.

Je kunt beter erkennen wat er is gebeurd en nieuwsgierig onderzoeken hoe jullie hierin terecht zijn gekomen. Misschien waren de signalen onduidelijk, hebben jullie nooit geleerd om over seks te communiceren of dachten jullie allebei dat deze vorm van seks nu eenmaal normaal was. Dat kan verklaren hoe het patroon ontstond, maar het betekent niet dat je ermee moet doorgaan.

Wanneer je merkt dat je partner niet actief deelneemt, nauwelijks plezier toont of emotioneel afwezig raakt, is doorgaan omdat je zelf seksuele bevrediging wilt niet oké. De verantwoordelijkheid ligt niet uitsluitend bij de passieve partner om duidelijker nee te zeggen. Ook de initiërende partner heeft de verantwoordelijkheid om op te merken, te vertragen, vragen te stellen en alleen verder te gaan wanneer er voldoende vrije en voelbare betrokkenheid is.

Stop met seks die vooral wordt verdragen

Wanneer seks structureel wordt toegestaan of ondergaan, adviseer ik om daarmee te stoppen. Dat betekent niet dat jullie nooit meer seks kunnen hebben of dat de relatie verloren is. Het betekent dat jullie niet langer doorgaan met een patroon dat voor één of beiden schadelijk is.

Seksuele rust kan nodig zijn om de druk van het systeem te halen. Spreek bijvoorbeeld af dat aanrakingen niet automatisch tot expliciete seksuele handelingen of penetratie moeten leiden. Hierdoor kan lichamelijke nabijheid weer veiliger worden. Degene die vaker initiatief neemt, zal soms moeten verdragen dat een seksuele behoefte niet direct samen met de partner kan worden vervuld. Masturbatie kan dan een gezonde en respectvolle mogelijkheid zijn.

Seksuele teleurstelling mag bestaan. Je hoeft die niet onmiddellijk op te lossen met het lichaam van je partner. Een volwassen relatie houdt ook in dat je je eigen spanning, frustratie en gemis kunt dragen zonder de ander onder druk te zetten.

Voor de partner die seks ondergaat, kan stoppen eveneens onrust oproepen. Misschien ben je bang dat je partner boos wordt, weggaat of nooit meer tevreden zal zijn. Juist die angst is belangrijke informatie. Vrije seksualiteit kan alleen bestaan wanneer nee zeggen veilig genoeg voelt.

Onderzoek je remmen en gaspedalen

In plaats van te proberen zo snel mogelijk weer seks te hebben, kun je beter onderzoeken waarom het huidige patroon is ontstaan. Mijn model van het seksuele rempedaal en gaspedaal kan daarbij helpen.

Het rempedaal reageert op alles wat onveilig, pijnlijk, stressvol, onaantrekkelijk of verplicht voelt. Denk aan prestatiedruk, eerdere negatieve ervaringen, angst voor pijn, relationele spanning, vermoeidheid, onzekerheid, een gebrek aan privacy of het gevoel dat iedere aanraking tot seks moet leiden.

Het gaspedaal reageert op omstandigheden en prikkels die uitnodigen tot verlangen, opwinding en plezier. Dat kan aandacht zijn, rust, speelsheid, veiligheid, een fijn gesprek, flirten, een bepaalde aanraking, oogcontact, fantasie of het gevoel dat je werkelijk vrij bent om wel of niet mee te doen.

Het heeft weinig zin om harder op het gaspedaal te drukken zolang de rem stevig is ingetrapt. Meer initiatief, meer aanraken of vaker vragen om seks kan de druk juist verhogen. Begin daarom bij het begrijpen en verminderen van de remmende factoren. Onderzoek daarna samen wat voorzichtig iets van nieuwsgierigheid, plezier en beweging kan oproepen.

Praat niet alleen over hoe vaak jullie seks hebben

Gesprekken over seksualiteit gaan vaak direct over frequentie. De één wil vaker en de ander minder vaak. Daarmee blijft de kwaliteit van de seksuele ervaring gemakkelijk buiten beeld.

Een belangrijker gesprek begint bij vragen zoals: Hoe beleef jij onze seks eigenlijk? Wanneer voel je je verbonden en wanneer raak je jezelf kwijt? Heb je het gevoel dat je kunt stoppen zonder dat ik teleurgesteld, boos of afstandelijk word? Welke aanrakingen vind je werkelijk fijn? Wanneer merk je dat je bevriest, pleast of wegraakt? Wat zou je nodig hebben om vrijer en actiever mee te kunnen doen?

Degene die seks vaker ondergaat, mag onderzoeken wat er vanbinnen gebeurt zonder zichzelf te veroordelen. Misschien merk je pas achteraf wat je voelde. Misschien weet je nog niet wat je wel wilt. Je hoeft niet direct een compleet alternatief seksleven te kunnen ontwerpen. Het begint met eerlijker leren waarnemen.

De andere partner kan oefenen met luisteren zonder zich onmiddellijk te verdedigen. Probeer niet te bewijzen dat je nooit iets verkeerd hebt bedoeld. Goede bedoelingen zijn waardevol, maar ze veranderen niet automatisch de ervaring van de ander. Luister naar wat er werkelijk is gebeurd en vraag wat er nu nodig is.

Samen opnieuw leren spelen

Wanneer er voldoende veiligheid is, kunnen jullie seksualiteit langzaam opnieuw vormgeven. Begin niet met de vraag wanneer penetratie of ‘echte seks’ weer mogelijk is. Seksualiteit is veel ruimer.

Misschien beginnen jullie met elkaar vasthouden, zoenen, masseren, samen douchen, fantasieën bespreken of aanrakingen verkennen zonder doel. Spreek af dat ieder van jullie op elk moment kan vertragen, veranderen of stoppen. Niet als mislukking, maar als een gewone vorm van afstemming.

Let op wederkerigheid. Komt je partner naar je toe? Ontstaat er beweging, nieuwsgierigheid of plezier? Is er ruimte om te lachen en te praten? Kunnen jullie allebei aangeven wat fijn is en wat niet?

Het doel is niet dat degene met minder verlangen leert om beter mee te werken. Het doel is dat jullie seksualiteit creëren die voor beiden goed genoeg voelt. Soms betekent dit dat er weer meer seksuele ruimte ontstaat. Soms ontdekken partners dat zij andere wensen, grenzen of behoeften hebben dan zij lange tijd dachten. Ook dat verdient een eerlijk gesprek.

Wanneer professionele hulp verstandig is

Professionele seksuologische hulp kan zinvol zijn wanneer jullie telkens in dezelfde dynamiek belanden, gesprekken snel ontaarden in verwijten of wanneer één van beiden niet goed kan voelen of aangeven wat diegene wil. Ook bij pijn, angst, bevriezen, dissociatie, sterke vermijding, eerdere grensoverschrijdende ervaringen of een groot verschil in verlangen is deskundige begeleiding vaak helpend.

In mijn seksuologiepraktijk onderzoek ik samen met jou of jullie hoe dit patroon is ontstaan en wat nodig is om het te veranderen. Daarbij is er aandacht voor het individu én de relatie, voor lichamelijke signalen, overtuigingen, emoties, hechting, communicatie en seksuele afstemming.

Je kunt alleen komen, samen met je partner of partners. Soms is één gesprek voldoende om helderheid en richting te krijgen. Soms past een langer traject beter. Er is geen wachtlijst en consulten zijn mogelijk in Utrecht, Haarlem, via videobellen of telefonisch.

Je hoeft geen seks te hebben om een goede partner te zijn. En je hoeft ook geen genoegen te nemen met een relatie waarin seksualiteit alleen uit afwijzing, druk of afstand bestaat. Er kan weer ruimte ontstaan wanneer jullie stoppen met uitvoeren wat volgens jullie zou moeten en beginnen te voelen, praten en afstemmen op wat voor beiden werkelijk goed is.

Veelgestelde vragen

Maak een afspraak

Herken je dat jij seks toestaat of ondergaat, terwijl je eigenlijk niet wilt? Of merk je dat je partner tijdens seks stil, afwezig of weinig betrokken is en weet je niet hoe jullie dit kunnen veranderen?

Je bent welkom in mijn praktijk. Als seksuoloog NVVS help ik je graag om zonder oordeel te begrijpen wat er speelt en om te zoeken naar seksualiteit waarin vrijheid, plezier, communicatie en verbinding weer centraal kunnen staan.

Je kunt alleen komen, samen met je partner of partners. Consulten zijn mogelijk in mijn praktijkruimtes in Utrecht en Haarlem, via videobellen of telefonisch. Er is geen wachtlijst en je hebt geen verwijzing nodig.

Maak een afspraak met seksuoloog NVVS Astrid Kremers

Lees ook

• Rempedaal en gaspedaal: zo werkt seksueel verlangen en seksuele opwinding
• Download de pdf over het seksuele rempedaal en gaspedaal
• Geen zin in seks als belangrijk signaal
• Verschil in verlangen: hoe ga je ermee om?
• Hoge afwijzingsgevoeligheid en lage frustratietolerantie