Angst en dwang en seksualiteit
Angst en dwang en seksualiteit gaan vaker samen dan veel mensen denken. Toch wordt er weinig over gesproken. Schaamte, schuld en angst spelen vaak een rol, maar ook verwarring. De combinatie van angst en dwang en seksualiteit vraagt om specifieke kennis.
In mijn werk als seksuoloog NVVS combineer ik deze expertise met mijn jarenlange ervaring binnen een gespecialiseerde afdeling voor angst en dwangstoornissen in het UMC Utrecht. Dat maakt het mogelijk om de samenhang tussen angst, dwang en seksualiteit zorgvuldig te begeleiden.
Wat is een angst en dwangstoornis
Een angst en dwangstoornis ontstaat wanneer het alarmsysteem in je lichaam te vaak en te sterk afgaat. Het lichaam staat sneller in een staat van alertheid, terwijl het hoofd probeert die spanning te begrijpen, te controleren of te verminderen.
Bij angst zie ik vaak:
- spanning en lichamelijke onrust
- vermijden van situaties
- piekeren
Bij dwang zie ik vaak:
- opdringerige gedachten
- de drang om zekerheid te krijgen
- controleren, analyseren of geruststelling en bevestiging zoeken
Belangrijk om te begrijpen is dat niet de gedachte zelf het probleem is, maar de reactie erop. Juist het controleren en zoeken naar zekerheid houdt de klachten in stand.
Angststoornissen en seksualiteit
Angststoornissen hebben invloed op het lichaam, geest, relatie en daarmee op seksualiteit.
Specifieke fobie en seksualiteit
Een specifieke fobie is een sterke angst voor een object of situatie. Bij seksualiteit kan dit leiden tot spanning bij lichamelijk contact of situaties die doen denken aan controleverlies. Het lichaam schiet in een stressreactie, waardoor ontspanning en opwinding moeilijker worden.
Sociale angststoornis en seksualiteit
Bij sociale angst staat de angst om beoordeeld te worden centraal. Tijdens seks verschuift de aandacht naar hoe je eruitziet of presteert. Seksualiteit wordt dan iets wat beoordeeld wordt in plaats van ervaren.
Paniekstoornis en seksualiteit
Bij een paniekstoornis kunnen lichamelijke sensaties plotseling als gevaarlijk worden ervaren. Omdat seksuele opwinding ook lichamelijke activatie geeft, kan dit leiden tot spanning of vermijding van seks.
Agorafobie en seksualiteit
Agorafobie gaat over angst om geen controle te hebben of niet weg te kunnen. Seks vraagt juist om loslaten en kwetsbaarheid. Als veiligheid ontbreekt, kunnen de bekkenbodemspieren zich automatisch aanspannen
Gegeneraliseerde angststoornis (GAS) – piekerstoornis en seksualiteit
Bij GAS is er voortdurend piekeren. Tijdens seks blijft het hoofd actief, waardoor het lichaam in spanning blijft en opwinding en orgasme moeilijker worden.
Dwangstoornissen en seksualiteit
Ook angststoornissen hebben invloed op het lichaam, geest, relatie en daarmee dus ook op seksualiteit.
Bij een obsessieve compulsieve stoornis (OCD) is er sprake van een wisselwerking tussen obsessies en compulsies.
Obsessies zijn opdringerige gedachten, beelden of impulsen die spanning oproepen. Ze komen ongewild en voelen vaak niet passend bij wie iemand wil zijn.
Compulsies zijn handelingen, zichtbaar of in gedachten, die bedoeld zijn om die spanning te verminderen of zekerheid te krijgen.
In de praktijk rondom seksualiteit kan dit er zo uitzien:
Obsessies:
- “Wat als deze gedachte iets zegt over mijn seksuele voorkeur?”
- “Waarom reageert mijn lichaam hierop?”
- “Wat als ik iemand beschadig of iets verkeerd doe?”
Compulsies:
- controleren of er een lichamelijke reactie is
- testen of iets wel of niet opwindt
- eindeloos analyseren van gedachten
- geruststelling zoeken bij partner of online
- situaties vermijden waarin spanning kan ontstaan
Wat hier gebeurt, is dat het brein probeert absolute zekerheid te krijgen over iets dat per definitie niet volledig controleerbaar is.
Op korte termijn geven compulsies vaak opluchting. Op langere termijn versterken ze juist de obsessies. De twijfel komt sneller terug en wordt intenser.
Morfodysfore stoornis en seksualiteit
Een sterke focus op het uiterlijk kan leiden tot schaamte en vermijden. De aandacht gaat naar hoe het lichaam eruitziet in plaats van wat het voelt.
Verzamelstoornis en seksualiteit
Indirecte invloed via spanning in de leefomgeving en relatie, wat intimiteit kan belemmeren.
Trichotillomanie en excoriatiestoornis en seksualiteit
Spanningsgedrag zoals haren uittrekken of huid beschadigen kan leiden tot schaamte en onzekerheid, wat invloed heeft op seksuele nabijheid.
Waarom angst en dwang seksualiteit beïnvloeden
Seksualiteit vraagt om overgave, vertrouwen en aanwezigheid in het lichaam.
Het vraagt om:
- veiligheid
- ruimte voor spel
- aanwezig zijn in het moment
- ontspanning
- verbinding met jezelf en de ander
Angst en dwang doen het tegenovergestelde. Ze richten zich op controle en zekerheid. Daardoor blijft het lichaam in een staat van alertheid, waarin opwinding en orgasme minder kans krijgen.
Dwanggedachten seks en angstige interpretaties
Dwanggedachten seks kunnen intens en beangstigend zijn.
Bijvoorbeeld:
- “Wat als deze gedachte iets zegt over wie ik ben of over wat ik ga doen?”
- “Waarom reageert mijn lichaam hierop?”
- “Betekent dit dat ik iets wil wat ik niet wil?”
Wat hier gebeurt, is dat gedachten en lichamelijke reacties betekenis krijgen die ze niet hebben. Een gedachte is geen intentie. Een lichamelijke reactie is geen bewijs. Juist het controleren, testen en analyseren houdt het probleem in stand.
Drie herkenbare voorbeelden
Smetvrees en seks
Een vrouw vermijdt seksuele aanraking door angst voor bacteriën. Seks wordt een gecontroleerde handeling in plaats van een spontane ervaring.
Dwanggedachten seks en erecties
Een man krijgt een erectie bij een ongewenste gedachte en concludeert dat dit iets zegt over zijn seksuele identiteit ‘ik ben homo’. Hij gaat controleren en piekeren, waardoor de twijfel toeneemt.
Angst en seks tijdens het moment
Tijdens seks blijft iemand denken: ‘voel ik genoeg, doe ik het goed, faal ik niet?‘ De aandacht verschuift naar het hoofd, waardoor het lichaam minder reageert.
Angst en seks: het lichaam volgt het brein
Bij angst en seks zie je vaak:
- erectieproblemen
- moeite met opwinding
- minder gevoel
- moeite met orgasme
- minder verbinding
- Vermijding
Medicatie en seksualiteit
Medicatie zoals SSRI’s kan helpen bij angst en dwang, maar kan ook als bijwerking een negatieve invloed hebben op seksualiteit, bijvoorbeeld op opwinding of orgasme. Lees bijvoorbeeld de informatie hierover van het Lareb. Of kijk in deze tabel.
Waarom controle loslaten moeilijk is
Controle geeft tijdelijk rust. Daarom blijft het bestaan. Het is dus niet vreemd dat stoppen met controleren moeilijk is. Het vraagt geen wilskracht, maar een andere manier van omgaan met gedachten, gevoelens en spanning.
Wat helpt bij angst en dwang en seksualiteit
Vaak zijn er twee sporen nodig:
- behandeling van angst of OCD volgens de GGZ- en NHG-richtlijnen
- begeleiding bij de seksuele gevolgen
Behandeling van angst en OCD gebeurt meestal via cognitieve gedragstherapie, vaak door een therapeut aangesloten bij de VGCt.
In mijn praktijk als seksuoloog NVVS richt ik mij op het tweede spoor. Ik behandel niet de angst of OCD zelf, maar de seksuele klachten die daaruit ontstaan.
Hulp bij angst en dwang en seksualiteit
Als seksuoloog NVVS heb ik, Astrid Kremers, veel ervaring met deze problematiek, onder andere vanuit mijn werk binnen een gespecialiseerde afdeling voor angst en dwangstoornissen in het UMC Utrecht.
In mijn praktijk begeleid ik mensen die vastlopen in angst, dwang en seksualiteit. Zonder wachttijd en zonder verwijzing. Je hoeft hier niet alleen mee te blijven rondlopen. Ik ben er voor je. Bel me tijdens kantoortijden op 0610797061 of vul het contactformulier in.
Tot slot
Als je jezelf herkent in angst en dwang rondom seksualiteit, weet dan dat er hulp mogelijk is.
Seksualiteit hoeft niet gestuurd te blijven door angst of controle. Met de juiste begeleiding kan er weer ruimte ontstaan voor rust, vertrouwen en verbinding.
Lees ook in mijn gratis kennisbank
Misschien ook interessant om te lezen?