Een open relatie: past dat bij je?

Misschien verlang je naar meer seksuele vrijheid en wil je ontdekken wat er nog meer bij je past. Misschien heeft je partner het idee van een open relatie geopperd en ben je tegelijk nieuwsgierig en gehecht aan wat jullie samen hebben. Of wellicht is jullie relatie al open en wat op papier goed voelde, blijkt in het dagelijks leven ingewikkelder. Een open relatie is een relatie waarin je met vrije instemming afspraken maakt over ruimte voor seksueel en soms ook romantisch contact met anderen. Hoe die ruimte eruitziet, bepalen de betrokkenen samen.

Ik ben Astrid Kremers, seksuoloog NVVS en EFT-relatietherapeut. In mijn praktijk begeleid ik veel mensen die een open relatie overwegen of die hun afspraken opnieuw willen bekijken omdat de praktijk anders voelt dan verwacht. In dit artikel help ik je onderzoeken wat je aantrekt in een open relatie, wat je graag wilt behouden en hoe je daarover in gesprek gaat. Je leest ook welke afspraken je kunt maken en hoe je samen opnieuw afstemt als je wensen, gevoelens of grenzen veranderen.

Je overweegt een open relatie. Waar verlang je naar?

In mijn praktijk hoor ik uiteenlopende redenen. De één wil zich weer levendig voelen, de ander wil een kant van de eigen seksualiteit verkennen waar weinig ruimte voor was. Iemand kan verlangen naar avontuur, speelsheid of meer autonomie. Voor een ander voelt het bevrijdend om liefde en relaties vorm te geven op een manier die dieper vanbinnen al langer klopt. Sommige mensen vertellen me dat ze het plezier en de seksuele energie van nieuwe ervaringen ook meenemen in hun bestaande relatie.

Soms helpt het om je voor te stellen hoe zo’n contact eruit zou zien. Zou je graag flirten of af en toe seks hebben met iemand anders? Wil je ook samen uit eten, blijven slapen of ruimte maken voor een liefdesrelatie? Misschien weet je vooral dát je iets wilt onderzoeken en heb je nog weinig idee hoe dat eruit zou zien. Je kunt ook ontdekken dat een fantasie op zichzelf al plezier geeft. Waar ben je nieuwsgierig naar als je de beslissing nog even openlaat?

Wat is echt van ons en wat willen we met een ander delen?

In gesprekken vraag ik ook wat mensen graag willen behouden. Waar ben je aan gehecht? Misschien is het belangrijk voor je om samen een thuis te hebben, de zaterdagavond vrij te houden voor elkaar of seksuele intimiteit alleen met elkaar te delen. Misschien voelt seks met iemand anders voorstelbaar, terwijl het idee dat je partner ook met diegene op vakantie gaat iets heel anders bij je oproept.

Het helpt om seksuele en romantische exclusiviteit apart te bespreken. De één denkt bij ‘open’ aan af en toe seks met iemand anders. De ander denkt ook aan terugkerend contact en de mogelijkheid om een liefdesband op te bouwen. Ook als jullie allebei nieuwsgierig zijn, kan het beeld dat je erbij hebt verschillen. Je kunt samen verkennen hoe een gewone week eruit zou zien als je die wens in de praktijk brengt. Wanneer zie je elkaar? Wanneer zou je iemand anders willen zien? Wat gebeurt er tussen ontmoetingen door?

Hoe zet je een kleine stap die bij je past?

De eerste stap kan zijn dat je samen iets leest of thuis zegt wat het idee in je wakker maakt. Ik nodig mensen uit om het onderwerp van verschillende kanten te bekijken. Wat lijkt je fijn? Wat zou je missen? Wat maakt je nieuwsgierig of onrustig? Soms helpt het om ieder eerst voor jezelf op te schrijven wat je wilt zeggen en daarna om de beurt te luisteren.

Je kunt een gesprek bijvoorbeeld beginnen met ‘Ik merk dat ik nieuwsgierig ben naar meer seksuele vrijheid en ik wil graag met je onderzoeken wat dat voor ons allebei betekent.’ Of met ‘Een deel van mij is nieuwsgierig en een ander deel wil graag behouden wat we nu hebben. Ik wil daar even de tijd voor nemen.’

Vrije instemming vraagt ruimte voor ja, nee en ‘ik weet het nog niet’. Als je merkt dat je vooral bezig bent met wat er gebeurt als je nee zegt, verdient dat aandacht. Misschien hebben jullie verschillende wensen en is er tijd nodig om te begrijpen hoe belangrijk die voor ieder zijn. Een kleine passende stap kan ook zijn dat je afspreekt om later verder te praten en in de tussentijd te voelen wat het gesprek met je heeft gedaan.

Misschien lijkt het je spannend om samen eens naar een parenclub of een erotisch feest te gaan. De sfeer proeven kan op zichzelf al een fijne eerste ervaring zijn. Als het met iemand klikt, kun je op dat moment voelen waar je zin in hebt. Misschien blijft het bij praten of flirten, of ontdek je dat je graag samen iets wilt verkennen. Ook halverwege kun je merken dat je liever even stopt.

Wat zet je in een relatiecontract?

Met een relatiecontract bedoel ik het geheel van afspraken dat je met elkaar maakt. Het kan helpen die op te schrijven, zeker als jullie onder hetzelfde woord iets anders verstaan. Ik bespreek graag zowel de concrete afspraak als wat die voor ieder betekent. Achter ‘liever geen bekenden’ kan bijvoorbeeld de zorg zitten dat een vriendschap verandert of dat iets persoonlijks ineens in een gedeelde vriendenkring terechtkomt. Als je dat begrijpt, kun je gerichter afstemmen.

Onderwerp	Vragen om samen te bespreken
Met wie en waar?	Hoe voelt afspreken met een bekende, vriend of collega? Hoe kijken jullie naar ontmoetingen bij iemand thuis, in jullie gezamenlijke woning of op een andere plek?
Welke contacten?	Denk je aan flirten, daten, seks of ook een liefdesrelatie? Welke vormen van seksueel contact passen bij jullie afspraak? Hoe kijk je naar samen eten of blijven slapen? Zouden jullie samen spelen, bijvoorbeeld in dezelfde ruimte, of ook apart spelen of solo daten?
Hoe vaak en hoe lang?	Hoeveel tijd wil je aan andere contacten besteden? Hoe voelt het om vaker met dezelfde persoon af te spreken? Welk
Contact tussendoor	Past één-op-één chatten bij jullie afspraak? Waarover en hoe vaak? Wat voelt voor ieder anders aan een bericht om af te spreken, dagelijks appen of seksueel getinte berichten?
Delen en privacy	Wat wil ieder vooraf of achteraf weten? Welke intieme details of berichten blijven privé? Vraag ook degene met wie je contact hebt wat diegene wil delen en met wie.
(Seksuele) gezondheid	Welke bescherming gebruiken jullie bij welke seksuele handelingen? Wanneer vragen jullie advies over testen? Hoe informeren jullie elkaar als een afspraak over bescherming verandert of als er mogelijk een soa-risico is geweest? Hoe gaan jullie om met alcohol, drugs en erectiepillen?
Opnieuw afstemmen	Wanneer leggen jullie de afspraken weer op tafel? Hoe geef je aan dat iets anders voelt dan verwacht? Wie moet worden betrokken als een wijziging ook een andere relatie raakt?

Een persoonlijke grens zegt iets over je eigen deelname. ‘Ik wil pas weer seks hebben als ik genoeg weet om zelf een keuze te maken over mijn seksuele gezondheid’ is daar een voorbeeld van. Een gezamenlijke afspraak kan zijn ‘Als er iets verandert in hoe we ons beschermen, vertellen we dat voordat we weer seks met elkaar hebben.’‘ Goed om te weten: voor advies over bescherming en soa-testen kun je terecht bij je huisarts of de GGD. 

Misschien date je zelf iemand die al een partner heeft. Ook dan kun je wensen hebben over hoeveel tijd je samen doorbrengt, hoe privé het contact blijft en welke ruimte er is als jullie elkaar vaker willen zien. Het kan prettig zijn om te weten welke bestaande afspraken invloed hebben op jullie contact. Zo kun je voor jezelf voelen of wat er mogelijk is ook past bij wat jij zoekt.

Wanneer bespreek je je relatiecontract opnieuw?

Een relatiecontract is een momentopname. Je maakt afspraken op basis van wat je op dat moment weet, voelt en nodig hebt. Pas als je iets meemaakt, ontdek je soms wat een afspraak voor je betekent. Misschien leek regelmatig appen met iemand anders je prima, maar merk je dat je onrustig wordt als die berichten ook tijdens jullie tijd samen binnenkomen. Andersom kan iets waar je vooraf tegen opzag in de praktijk juist goed voelen. Ook veranderingen in je leven, zoals een nieuwe baan, meer zorgtaken of een nieuwe partner, kunnen invloed hebben op wat bij je past.

In mijn praktijk adviseer ik om het relatiecontract geregeld opnieuw op tafel te leggen. Kies daarvoor ook momenten waarop het goed gaat en je rustig naar elkaar kunt luisteren. Welke afspraken geven je houvast? Wat voelt anders dan je had verwacht? Wat wil je behouden en wat wil je bijstellen?Neem de tijd om te vertellen wat er onder je antwoord zit. Misschien verlang je naar meer ruimte om zelf keuzes te maken. Misschien mis je juist de aandacht die je voorheen vanzelfsprekend voor elkaar had.

Als je iets wilt veranderen, bespreek dan wat die verandering voor ieder betekent en geef elkaar de tijd om te reageren. Je kunt om bedenktijd vragen of samen een kleine aanpassing afspreken en later bespreken hoe die bevalt. Raakt een wijziging ook een andere partner, betrek diegene dan tijdig bij het gesprek over diens eigen relatie. Zo blijft het relatiecontract een manier om af te stemmen terwijl jullie ervaringen, wensen en omstandigheden veranderen.

Ook het contact met de andere partner van je partner kan veranderen. Misschien vond je het eerst gezellig om in dezelfde groepsapp te zitten en merk je later dat je liever minder meekrijgt. Of je leert elkaar gaandeweg beter kennen en vindt het fijn om af en toe samen te eten. Wat bij je past, kan per persoon en per periode verschillen. Daar kunnen alle betrokkenen hun eigen voorkeur in hebben.

Je hebt een open relatie. Wat als de praktijk anders voelt?

Een open relatie kan ook gewoon plezier geven. Misschien hebben jullie een fijne klik met een ander stel dat je graag terugziet. Of je merkt dat je met verschillende partners andere kanten van jezelf kunt delen. Soms zit het plezier in iets alledaags, zoals koken met de een en dansen met de ander, of uitkijken naar een avond samen na een drukke week.

Stel dat jullie allebei moeite doen om iemand te ontmoeten. De één vindt iemand met wie het klikt en heeft seks met diegene. De ander zoekt net zo actief en heeft nog niemand ontmoet met wie het wederzijds voelt. Je kunt je partner dat plezier gunnen en tegelijk teleurgesteld zijn over je eigen ervaring. Degene die wél iemand heeft ontmoet, kan blij zijn en thuis aarzelen om daar enthousiast over te vertellen. De afspraak is voor beiden hetzelfde. Wat ieder beleeft, loopt op dat moment uiteen.

Ik help mensen dan om te vertellen wat er onder hun eerste reactie zit. Wat doet het je dat dit verschil er nu is? Mis je vooral een eigen ontmoeting, of mis je ook aandacht en tijd met je partner? Wil je meer horen over wat er gebeurt of juist minder? Soms willen mensen de afspraken bijstellen. Soms wil iemand onderzoeken of die nog open wil leven of opnieuw monogamie wil voorstellen. Als er inmiddels een andere partner betrokken is, heeft diegene eigen wensen en gevoelens. Bespreek wat een eventuele verandering voor die relatie betekent en betrek diegene bij afspraken die diens eigen relatie raken.

Jaloezie kan ook een aanleiding zijn om preciezer te luisteren. Misschien ben je bang tijd met je partner te verliezen, voel je je buitengesloten of ontdek je dat een afspraak onduidelijk was. En als iemand verliefd wordt terwijl er alleen ruimte voor seks was afgesproken, helpt het om onderscheid te maken tussen wat je voelt, wat je doet en wat je met de betrokkenen wilt bespreken. Je kunt het gesprek openen zodra je merkt dat er iets verandert.

Als je je gehoord voelt, durf je vaak eerder te vertellen wat je raakt. Door aandachtig naar elkaar te luisteren, begrijp je beter wat ieder nodig heeft. Zo kun je, als er iets verandert, opnieuw kiezen wat past bij wat voor jou belangrijk is.

Wat helpt om je verbonden te blijven voelen?

In de praktijk zit houvast soms in iets kleins. Misschien spreken jullie af om de dag na een date rustig bij te praten, of neem je bewust tijd voor elkaar als het contact even stroef loopt. Je kunt vragen ‘Wat helpt jou om te voelen dat ik aandacht voor je heb?’ Bij het herzien van een afspraak kan het ook helpen om te vertellen wat je hebt begrepen van de ander voordat je je eigen voorstel doet. Het gaat om hoe je op elkaar reageert wanneer er iets schuurt, en om de bereidheid om erop terug te komen als een gesprek moeilijk liep. 

Kun je vreemdgaan in een open relatie?

Ja, ook in een open relatie kun je vreemdgaan. Wat mensen daaronder verstaan, hangt af van de afspraken die ze hebben gemaakt en van wat ze van elkaar verwachten. Misschien hebben jullie afgesproken dat contact met anderen seksueel blijft. Valt hand in hand lopen daar voor jullie ook onder, of voelt dat als iets romantisch? Als jullie samen met een ander stel swingen, hoe kijken jullie dan naar één-op-één chatten buiten de groepsapp? 

En wat betekent het als een van jullie buiten het swingen om met iemand zoent? In mijn praktijk vraag ik dan: Wat hebben jullie precies afgesproken, en wat dacht ieder dat die afspraak betekende? Soms is een duidelijke afspraak geschonden. Soms ontdek je pas achteraf dat je allebei iets anders bedoelde. Ook dan kan het pijn doen. Door concreet te bespreken wat er is gebeurd en wat het met ieder van jullie doet, kun je beter begrijpen waar het vertrouwen is geraakt en wat er nodig is om verder te kunnen.

Woordenlijst voor open relaties en polyamorie

Woorden kunnen helpen om jezelf te herkennen en aan anderen te vertellen hoe je relaties beleeft. Hieronder staan gangbare betekenissen. Mensen kunnen hetzelfde woord anders gebruiken, en wat bij je past kan in de loop van je leven veranderen. Als iemand zegt ‘Ik heb een open relatie’ of ‘Ik ben polyamoreus’, blijf dan luisteren naar het verhaal van die persoon. Wat betekent dat voor jou? Hoe ziet het er in jouw leven uit?

Begrip	Gangbare betekenis
Consensuele non-monogamie (CNM)	Verzamelnaam voor relatievormen waarin met medeweten en vrije instemming ruimte bestaat voor seksuele, romantische of andere intieme contacten met meer dan één persoon.
Open relatie	In engere zin een relatie waarin partners ruimte afspreken voor seks met anderen. In dagelijks taalgebruik kan de term ook breder worden gebruikt, bijvoorbeeld als er ruimte is om te daten of een liefdesrelatie op te bouwen.
Polyamorie	Ruimte voor meerdere liefdesrelaties of intieme partnerrelaties naast elkaar, met medeweten en instemming van betrokkenen.
Swingen	Seksueel contact met anderen, vaak samen met een partner of in een sociale setting, bijvoorbeeld op een feest of in een club.
Monogamish	Overwegend monogaam, met specifieke uitzonderingen die samen zijn afgesproken.
Polyfideliteit	Drie of meer mensen spreken af dat hun seksuele en/of romantische relaties binnen hun groep blijven.
Solo-polyamorie	Een vorm van polyamorie waarbij zelfstandigheid centraal staat, bijvoorbeeld met een eigen huishouden of zonder één primaire partner.
Relatieanarchie	Een visie waarin mensen per relatie samen bepalen welke vorm en betrokkenheid bij hen past. Een liefdesrelatie krijgt bijvoorbeeld geen automatische voorrang boven een hechte vriendschap.
Hiërarchische polyamorie	Eén relatie heeft op bepaalde punten voorrang, bijvoorbeeld bij wonen, tijd of gezamenlijke beslissingen.
Niet-hiërarchische polyamorie	Relaties hebben geen vooraf vastgelegde rangorde. Verantwoordelijkheden zoals zorg voor kinderen kunnen wel bepalen hoeveel tijd iemand beschikbaar heeft.
Metamour	De partner van je partner met wie jij zelf geen partnerrelatie hebt.
Schakelpartner (hinge)	Iemand met twee partners die onderling geen partnerrelatie hebben.
Compersie	Blijdschap of warmte om het plezier of de liefde die je partner met iemand anders beleeft. Dat kan samengaan met jaloezie.
New relationship energy (NRE)	De opwinding en sterke gerichtheid op elkaar die bij een nieuw romantisch of seksueel contact kunnen ontstaan.
Vetorecht	Een afspraak die iemand de mogelijkheid geeft om van een partner te verlangen dat die een ander contact afbreekt of tegenhoudt. Voor wie daardoor geraakt kan worden, is het van belang dat dit vooraf duidelijk is.
Samen spelen, apart spelen en solo daten	In swingerskringen betekent spelen erotisch of seksueel contact. Bij samen spelen doen partners mee of zijn ze in dezelfde ruimte. Bij apart spelen hoeft je partner er niet bij te zijn. Solo daten betekent dat je zelfstandig met iemand afspreekt.
Soft swap en full swap	Bij soft swap bedoelen mensen meestal seksueel contact zonder penetratie met een andere partner. Bij full swap kan penetratie onderdeel zijn van het contact. Wat je precies bedoelt en prettig vindt, kun je met elkaar bespreken.
Parallelle polyamorie en keukentafelpolyamorie	Bij parallelle polyamorie is het contact tussen de verschillende partners beperkt. Bij keukentafelpolyamorie is er ruimte om elkaar ook sociaal te ontmoeten, bijvoorbeeld aan tafel of op een verjaardag.
Polycule	Een netwerk van mensen die via hun partnerrelaties met elkaar verbonden zijn. Je kunt er deel van uitmaken zonder iedereen te kennen of met iedereen een relatie te hebben.
Stelprivilege (couple’s privilege)	De voorsprong die een bestaand stel kan hebben, bijvoorbeeld door een gedeeld huis, erkenning van familie of meer invloed op beslissingen die ook andere partners raken.

Wil je hierover in gesprek met een seksuoloog?

Overweeg je een open relatie en wil je ontdekken of die bij je past? Of merk je dat jullie telkens vastlopen op dezelfde afspraak? Dan kan het fijn zijn om te praten met een gespecialiseerd seksuoloog NVVS. In mijn praktijk luister ik naar wat ieder verlangt, vreest en wil behouden. Ik help je woorden te vinden voor wat je voelt en samen te onderzoeken welke stap nu past. Je kunt alleen komen of samen met je partner of partners, in Utrecht, Haarlem of online. Ook als je nog twijfelt of je dit onderwerp thuis wilt aansnijden, kun je een afspraak met mij maken.

Veelgestelde vragen

Waar lees ik verder over open relaties, hechting en vertrouwen?

• Open relaties: vrijheid, verbinding en verantwoordelijkheid
• Relationele en seksuele diversiteit
• EFT-relatietherapie en seksuologie
• In vertrouwen praten over vreemdgaan