GSM: genitourinair syndroom van de menopauze
door Astrid Kremers · seksuoloog NVVS
Een branderig gevoel, vaginale droogheid of pijn bij seks kan je onzeker maken. Misschien voelt je lichaam anders en vraag je je af of prettig vrijen nog mogelijk is. Deze klachten kunnen passen bij het genitourinair syndroom van de menopauze, afgekort GSM. Ze komen veel voor tijdens en na de overgang, maar je hoeft ze niet te verdragen. Als seksuoloog NVVS help ik je begrijpen wat er speelt en welke ondersteuning bij jou past.
Samenvatting
- GSM omvat veranderingen en klachten van de vulva, vagina en urinewegen die samenhangen met hormonale veranderingen rond de menopauze.
- Vaginale atrofie betekent dat het vaginale slijmvlies dunner en kwetsbaarder wordt. Dit kan onderdeel zijn van GSM.
- Pijn bij seks kan meerdere oorzaken hebben, waaronder atrofie, onvoldoende opwinding en bekkenbodemspanning.
- Behandeling en seksuologische begeleiding kunnen helpen om comfort, vertrouwen en plezier te verbeteren.
Wat is genitourinair syndroom van de menopauze?
GSM is de verzamelnaam voor klachten en weefselveranderingen die samenhangen met afnemende geslachtshormonen, vooral oestrogenen, tijdens en na de overgang. Je kunt ook de benaming urogenitaal syndroom van de menopauze tegenkomen.
Het gaat om meer dan de vagina. Ook de vulva, de uitwendige geslachtsdelen en de plasbuis en blaas kunnen betrokken zijn. Mogelijke klachten zijn droogheid, irritatie, branderigheid, pijn bij penetratie, pijn bij het plassen, vaker of plotseling moeten plassen en terugkerende urineweginfecties. Niet iedere vrouw krijgt al deze klachten.
Wat is vaginale atrofie?
Bij vaginale atrofie wordt het slijmvlies aan de binnenkant van de vagina door minder oestrogenen dunner en minder soepel. Het weefsel kan kwetsbaarder worden, waardoor wrijving gemakkelijker irritatie of pijn veroorzaakt. Ook de zuurgraad en bacteriële samenstelling van de vagina veranderen.
Het woord atrofie kan verontrustend klinken. Het betekent niet dat je lichaam geen plezier of opwinding meer kan ervaren. Vaginale atrofie beschrijft een lichamelijke verandering; GSM is de bredere term die ook klachten van de vulva en urinewegen omvat.
Droogheid is niet altijd atrofie
Niet glibberig nat worden tijdens seks betekent niet automatisch dat je vaginale atrofie hebt. Ook de seksuele stimulatie, ontspanning, aandacht en omstandigheden spelen een rol. Het vermogen om lichamelijk opgewonden te raken kan gelukkig na de menopauze behouden blijven.
Bij lichamelijke opwinding gebeurt meer dan alleen vochtig worden, ook wel lubricatie genoemd. Het zwelweefsel rond de clitoris vult zich met bloed en vormt zachte kussentjes, soms uitgelegd als air bags. De vagina kan langer en ruimer worden en de baarmoeder beweegt omhoog. Daardoor veranderen de ruimtelijke verhoudingen in het bekken. Dit helpt het lichaam zich voor te bereiden op eventuele penetratie.
Glijmiddel vervangt die veranderingen niet. Het kan prettig zijn bij seks zonder penetratie, bijvoorbeeld bij aanraking van de vulva of clitoris. Glijmiddel is geen oplossing waarmee je onvoldoende opwinding of pijn moet overbruggen.
Vochtigheid alleen is bovendien geen betrouwbare maat voor opwinding, comfort of toestemming. Je gevoel, ontspanning en wens om verder te gaan blijven bepalend.
Wat helpt bij GSM?
Een vaginale moisturizer is een vochtinbrengend middel voor regelmatig gebruik, bedoeld om droogheidsklachten tussen seksuele momenten te verminderen. Dat is iets anders dan glijmiddel.
Bij hinderlijke GSM-klachten kunnen lokale vaginale oestrogenen helpen, bijvoorbeeld als crème of vaginale tablet. Ze behandelen het hormoongevoelige weefsel en kunnen droogheid, irritatie en pijn verminderen. Met een gespecialiseerd arts kan je bespreken welke behandeling past bij je klachten en je medische voorgeschiedenis. Bij eerdere borstkanker vraagt die keuze om extra zorgvuldige afstemming met de betrokken behandelaars.
Daarnaast verdient je seksuele ervaring aandacht. Welke aanraking voelt fijn? Heb je voldoende tijd en passende stimulatie? Kun je aangeven wat je wilt en waar je grens ligt? Je hoeft niet door te gaan als iets pijn doet. Vrijen zonder penetratie kan ruimte geven om weer seksueel plezier en vertrouwen te ervaren.
Wanneer is onderzoek nodig?
Schrijf aanhoudende pijn, irritatie of urinewegklachten niet vanzelfsprekend toe aan GSM. Ook een infectie, huidaandoening of gespannen bekkenbodem kan meespelen. Laat bloedverlies na de menopauze altijd medisch beoordelen.
Bij aanhoudende of onduidelijke klachten adviseer ik beoordeling door een arts-seksuoloog of een gynaecoloog met expertise in seksuologie en overgangsklachten. Medisch seksuologisch educatief onderzoek kan helpen om weefsel, pijn en bekkenbodemfunctie te beoordelen en tegelijk uitleg te geven over je lichaam. Welk onderzoek nodig is, wordt samen met jou bepaald. Je houdt regie en kunt altijd pauzeren of stoppen.
Hulp bij GSM en seksualiteit
In mijn praktijk begeleid ik vrouwen bij pijn, onzekerheid, angst voor vrijen en veranderingen in intimiteit. We onderzoeken samen wat jij nodig hebt en hoe seks weer prettig kan worden, eventueel naast medische behandeling.
Je bent welkom alleen of met je partner, in Utrecht of Haarlem, via videobellen of telefonisch. Maak een afspraak met mij, seksuoloog NVVS Astrid Kremers.
Veelgestelde vragen over GSM
Nee. Vaginale atrofie betreft veranderingen van het vaginale slijmvlies. GSM omvat daarnaast klachten en veranderingen van de vulva en urinewegen.
GSM kan aanhouden of toenemen. Behandeling kan klachten verminderen; soms is onderhoudsbehandeling nodig. Je hoeft niet af te wachten tot het erger wordt.
Ja, dat is vaak mogelijk. Behandeling, passende stimulatie, ontspanning en vrijen zonder pijn kunnen helpen. Penetratie hoeft daarbij geen doel te zijn.