HSDD: wat is het en wanneer is weinig seksueel verlangen een probleem?

door Astrid Kremers · seksuoloog NVVS

Weinig zin in seks kan vragen oproepen, zeker wanneer je je verlangen mist of je partner vaker seks wil. Misschien kom je tijdens het zoeken de term HSDD tegen en vraag je je af of die bij jou past. HSDD gaat over aanhoudend verminderd seksueel verlangen waar je zelf duidelijk onder lijdt. Alleen weinig zin hebben is onvoldoende voor een diagnose. Als seksuoloog NVVS Astrid Kremers vind ik het belangrijk om zorgvuldig te kijken naar jouw ervaringen, gezondheid en omstandigheden.

Seksuoloog Astrid Kremers — Seksuoloog NVVS Astrid Kremers

Samenvatting

HSDD staat voor Hypoactive Sexual Desire Disorder.
Weinig verlangen is op zichzelf geen stoornis; persoonlijke lijdensdruk is essentieel.
DSM-5-TR en ICD-11 gebruiken verschillende namen en criteria.
Andere verklaringen, zoals pijn, stress, medicatie of ziekte, moeten worden onderzocht.
Seksuologische begeleiding kan helpen; medisch onderzoek en medicatie horen bij een arts.

Wat betekent HSDD?

HSDD staat voor Hypoactive Sexual Desire Disorder, in het Nederlands doorgaans hypoactief seksueel verlangen genoemd. Het gaat om aanhoudend of terugkerend verminderd verlangen naar seksuele activiteit, met duidelijke persoonlijke lijdensdruk. Je kunt bijvoorbeeld verdriet, frustratie of gemis ervaren doordat je verlangen is veranderd.

Er bestaat geen verplicht aantal keren dat je zin moet hebben of seks moet hebben. Ook weinig spontane zin is niet automatisch een probleem. Verlangen kan ontstaan tijdens prettig, vrijwillig contact: dat heet responsief verlangen.

Waar staat HSDD in de officiële classificaties?

De DSM-5-TR is het classificatiehandboek van de American Psychiatric Association. De ICD-11 is de internationale classificatie van de Wereldgezondheidsorganisatie. Ze delen problemen met verlangen verschillend in.

Bij mannen kent de DSM-5-TR de diagnose Male Hypoactive Sexual Desire Disorder. Bij vrouwen zijn verminderd verlangen en opwindingsproblemen sinds DSM-5 samengevoegd tot Female Sexual Interest/Arousal Disorder (FSIAD), in het Nederlands seksuele-interesse-/opwindingsstoornis bij de vrouw. HSDD is daar dus geen afzonderlijke vrouwendiagnose, hoewel de term in seksuologische literatuur en behandelrichtlijnen wordt gebruikt.

De ICD-11 kent Hypoactive Sexual Desire Dysfunction, code HA00, voor zowel vrouwen als mannen. Deze valt onder aandoeningen die verband houden met seksuele gezondheid. Deze diagnose is niet precies hetzelfde als FSIAD.

Hier kunt u een afspraak maken voor een eenmalig consult of een langere behandeling

Welke officiële criteria gelden?

Bij mannen volgens DSM-5-TR

Er is aanhoudend of terugkerend een tekort aan of afwezigheid van seksuele gedachten of fantasieën én verlangen naar seksuele activiteit. Bij de beoordeling tellen leeftijd en levensomstandigheden, waaronder de sociaal-culturele context, mee. De klachten bestaan ongeveer zes maanden of langer en veroorzaken duidelijke persoonlijke lijdensdruk.

De klachten mogen niet beter worden verklaard door een andere, niet-seksuele psychische stoornis, ernstige relatieproblemen of andere ingrijpende stressfactoren. Ook mogen ze niet toe te schrijven zijn aan medicatie, middelen of een medische aandoening.

Bij vrouwen volgens DSM-5-TR

Voor FSIAD moeten minstens drie van deze zes kenmerken aanwezig zijn:

Weinig of geen interesse in seksuele activiteit.
Weinig of geen seksuele gedachten of fantasieën.
Weinig of geen initiatief tot seks en doorgaans weinig ontvankelijkheid voor initiatief van een partner.
Weinig of geen seksuele opwinding of plezier tijdens vrijwel alle seksuele contacten.
Weinig of geen interesse of opwinding door seksuele prikkels, zoals beelden, woorden of gedachten.
Weinig of geen lichamelijke seksuele sensaties in de geslachtsdelen of elders tijdens vrijwel alle seksuele contacten.

Bij punt 4 en 6 betekent vrijwel alle ongeveer 75 tot 100 procent van de contacten, binnen de relevante situaties. Ook hier gelden ongeveer zes maanden, duidelijke persoonlijke lijdensdruk en dezelfde uitsluitingsvoorwaarden als bij mannen. Wat ik vermeld is een begrijpelijke samenvatting, geen zelftest.

Volgens ICD-11

De ICD-11 beschrijft een duidelijke vermindering of afwezigheid van verlangen of motivatie voor seks. Dat kan blijken uit verminderd spontaan verlangen, verminderd responsief verlangen of moeite om verlangen vast te houden wanneer seksuele activiteit is begonnen. Het patroon bestaat ten minste enkele maanden en veroorzaakt duidelijke persoonlijke lijdensdruk. De ICD-11 hanteert dus niet exact dezelfde termijn en indeling als DSM-5-TR.

Wat is de differentiaaldiagnose bij HSDD?

Differentiaaldiagnose betekent: welke andere verklaringen kunnen passen bij de klachten? Daarbij gaat het zowel om aandoeningen als om omstandigheden en normale variatie.

Normale variatie en responsief verlangen

Misschien ontstaat jouw verlangen vooral bij passende aanraking, rust of erotische prikkels. Aseksualiteit is evenmin een stoornis. Een verschil in verlangen tussen partners is op zichzelf geen HSDD.

Seksuele pijn en andere seksuele problemen

Pijn bij het vrijen, erectieproblemen of orgasmeproblemen kunnen seks minder aantrekkelijk maken. Ook onvoldoende prettige stimulatie en prestatiedruk kunnen verlangen remmen.

Psychische klachten en levensomstandigheden

Depressie, angst, traumaklachten, rouw, stress en slaaptekort kunnen meespelen. Net als weinig privacy, veel verantwoordelijkheden of negatieve ervaringen met seks.

Relatie en veiligheid

Conflicten, druk om seks te hebben, onvoldoende afstemming of een onveilige relatie verdienen aandacht. Belangrijk is ook of jij je verlangen zelf mist of vooral last hebt van verwachtingen van anderen.

Medicatie en lichamelijke aandoeningen

Onder meer antidepressiva, bepaalde andere medicijnen en middelengebruik kunnen invloed hebben. Een arts kan waar nodig onderzoek doen naar bijvoorbeeld schildklierproblemen, verhoogd prolactine, testosterontekort bij mannen of andere ziekten. Overgangsklachten en vaginale atrofie kunnen eveneens meespelen. Deze factoren kunnen naast elkaar bestaan; de samenhang bepaalt welke diagnose en hulp passend zijn.

Onderzoek en behandeling in mijn praktijk

In mijn seksuologiepraktijk onderzoek ik samen met je wanneer de verandering begon, wat je mist en wat verlangen bevordert of belemmert. We bespreken ook hoe seks eerder was, hoe je lichaam reageert en wat je nodig hebt om je ontspannen en opgewonden te voelen.

Begeleiding kan zich richten op kennis over opwinding, minder prestatiedruk, passende stimulatie, communicatie en het doorbreken van patronen. Het doel bepalen we samen; vaker seks is niet vanzelfsprekend het doel.

Ik ben seksuoloog NVVS en geen arts. Bij een mogelijke lichamelijke oorzaak adviseer ik contact met je huisarts of behandelend specialist. Medisch onderzoek en medicatie worden door een arts beoordeeld. Bij sommige vrouwen na de menopauze met HSDD kan testosteron worden overwogen na zorgvuldige beoordeling. Een testosteronbepaling kan bij vrouwen HSDD niet vaststellen.

Mis je je verlangen of geeft het spanning? Maak gerust een afspraak met mij, seksuoloog NVVS Astrid Kremers, via mijn contactpagina. Je kunt alleen of samen komen in Utrecht of Haarlem, of kiezen voor videobellen of bellen. Een verwijsbrief is niet nodig en ik werk zonder wachtlijst.

Veelgestelde vragen over HSDD

Heb ik HSDD als ik minder vaak seks wil dan mijn partner?

Dat verschil is onvoldoende voor een diagnose. We kijken naar jouw eigen verlangen, lijdensdruk en omstandigheden. Een consult door een seksuoloog NVVS met kennis over relatiedynamiek kan ook zonder HSDD waardevol zijn.

Moet ik zes maanden wachten voordat ik hulp zoek?

Nee. De termijn hoort bij de DSM-criteria, niet bij het recht op hulp. Je bent welkom zodra je vragen hebt of klachten ervaart.

Is HSDD hetzelfde als een hormoontekort?

Nee. Verlangen hangt samen met lichamelijke, psychische en relationele factoren. Een arts beoordeelt of hormonaal onderzoek nodig is; een bloedtest stelt HSDD niet vast.

Kan mijn verlangen weer veranderen?

Ja, verlangen kan veranderen. Door te onderzoeken wat jou belemmert en wat bij je past, kunnen we werken aan meer comfort en seksueel plezier. De uitkomst verschilt per persoon.

Wil je verder lezen? In mijn gratis kennisbank vind je meer uitleg en inspiratie: