De overgang, menopauze, seksualiteit en hormoonsuppletietherapie (HST)

door Astrid Kremers · seksuoloog NVVS

De overgang kan veel veranderen in hoe je je voelt, slaapt en seksualiteit beleeft. Misschien mis je je verlangen, doet vrijen pijn of reageren jij en je partner anders op elkaar dan vroeger. Je kunt je afvragen of hormoonsuppletietherapie (HST) helpt. Soms kan hormoontherapie klachten verlichten, maar voor een prettig seksleven verdienen ook ontspanning, opwinding, adequate stimulatie en jullie omstandigheden aandacht. Als seksuoloog NVVS Astrid Kremers help ik je onderzoeken wat jij nodig hebt en wat bij jou past.

Astrid Kremers - seksuoloog NVVS — Astrid Kremers

Samenvatting

HST kan helpen bij hinderlijke overgangsklachten; een arts beoordeelt de mogelijkheden en risico’s.
Hormonen verklaren niet alles: lichamelijke en geestelijke gezondheid, leefstijl, relatiedynamiek en eerdere seksuele ervaringen spelen ook mee.
Adequate stimulatie in een helpende context zijn belangrijk voor ontspanning, opwinding en verlangen.
Pijn bij het vrijen verdient aandacht. Je hoeft niet door te gaan of eraan te wennen.
In mijn praktijk ben je welkom voor seksuologische begeleiding, alleen of samen met je partner.

Wat is het verschil tussen overgang en menopauze?

De overgang is een natuurlijke levensfase waarin je hormonen veranderen. De menopauze is de laatste menstruatie. Bij een natuurlijke menopauze wordt die achteraf vastgesteld wanneer je twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd. Overgangsklachten kunnen al ontstaan terwijl je nog menstrueert.

Niet iedereen ervaart dezelfde veranderingen. Sommige vrouwen hebben veel klachten, andere weinig. Ook seksualiteit kan verschillende kanten op bewegen: minder verlangen, andere interesses of juist meer plezier en vrijheid. Hoe seks vóór de overgang was, is eveneens relevant. Bestaande pijn, prestatiedruk of spanningen kunnen blijven meespelen.

Hier kunt u een afspraak maken voor een eenmalig consult of een langere behandeling

Wat is hormoonsuppletietherapie (HST)?

Hormoonsuppletietherapie (HST), ook menopauzale hormoontherapie genoemd, kan hinderlijke overgangsklachten zoals opvliegers en nachtzweten verminderen. De behandeling bevat oestrogeen. Als je een baarmoeder hebt, is meestal ook een progestageen nodig om het baarmoederslijmvlies te beschermen.

Oestrogeen kan worden toegediend via tabletten, pleisters, gel of spray. Samen met je huisarts of gynaecoloog bespreek je welke behandeling past bij je klachten, gezondheid en voorkeuren. Laaggedoseerde vaginale oestrogenen zijn een afzonderlijke behandeling voor plaatselijke klachten van de vulva en vagina.

Of HST bij je past, bespreek je met je huisarts, overgangsarts of gynaecoloog. Leeftijd, tijd sinds de menopauze, klachten, medische voorgeschiedenis en voorkeuren tellen mee. HST wordt niet voorgeschreven met als doel hart- en vaatziekten te voorkomen. Het borstkankerrisico verschilt onder meer naar behandeling en gebruiksduur; de afweging is persoonlijk. Je arts bespreekt ook andere risico’s en evalueert de behandeling.

Lokale oestrogenen bij GSM

Bij vaginale atrofie of klachten passend bij het genitourinair syndroom van de menopauze (GSM) kan een arts lokale vaginale oestrogenen overwegen. Die behandelen vooral plaatselijke klachten en zijn iets anders dan systemische HST. Pijn of irritatie heeft niet altijd een hormonale oorzaak.

Testosteron is geen standaardbehandeling voor iedere vrouw met minder zin. Het kan bij sommige vrouwen na de menopauze met aanhoudend verminderd verlangen en persoonlijke lijdensdruk worden overwogen na zorgvuldig onderzoek. Voorschrijven en controleren horen bij een arts.

Ik ben seksuoloog NVVS en geen arts. Ik schrijf geen hormonen voor en doe geen lichamelijk onderzoek. Mijn begeleiding kan een medische behandeling aanvullen.

Wat kan HST betekenen voor je seksleven?

HST kan opvliegers en nachtzweten verminderen en tijdens het gebruik botverlies tegengaan. Wanneer nachtelijke klachten afnemen, kan ook je slaap verbeteren. HST wordt niet voorgeschreven met als doel hart- en vaatziekten te voorkomen.

Als overgangsklachten afnemen, kan er meer ruimte ontstaan voor intimiteit en seksueel plezier. HST zorgt echter niet automatisch voor meer verlangen of opwinding.

Of de voordelen voor jou opwegen tegen de risico’s, hangt onder meer af van je klachten, leeftijd, medische voorgeschiedenis, het soort hormonen, de toedieningsvorm en de behandelduur. Ook het borstkankerrisico verschilt per behandeling en gebruiksduur. Bespreek daarom met je huisarts of gynaecoloog welke mogelijkheden bij jou passen en laat de behandeling regelmatig evalueren.

Testosteronsuppletie

Testosteronsuppletie is een afzonderlijke behandeling. Een arts kan deze bij sommige vrouwen na de menopauze met aanhoudend verminderd seksueel verlangen en duidelijke persoonlijke lijdensdruk overwegen, na een brede beoordeling. Daarbij worden ook pijn, slaap, stemming, medicatie, relatie en omstandigheden onderzocht.

Een testosteronbepaling stelt HSDD niet vast. Bij een eventuele behandeling helpt bloedonderzoek om te hoge testosteronwaarden te voorkomen. Het gemiddelde effect is bescheiden en de veiligheid bij langdurig gebruik is nog onvoldoende bekend. Ik schrijf als seksuoloog NVVS geen hormonen voor, maar kan je wel begeleiden bij het onderzoeken van je seksuele klachten en zo nodig adviseren een arts te raadplegen. Lees meer over HSDD, verminderd seksueel verlangen en passende hulp.

Ontspanning en opwinding door adequate stimulatie in een helpende context

Adequate stimulatie is stimulatie die bij jou past en prettig of opwindend kan zijn. Het gaat om jouw beleving: welke aanraking, woorden, fantasieën of vormen van contact spreken je aan? Wat eerder fijn was, hoeft dat nu niet te zijn. Je mag opnieuw ontdekken en bijsturen.

De context doet mee. Denk aan rust, privacy, voldoende tijd, je veilig voelen en weten dat je mag stoppen. Als je bezig bent met pijn, verplichtingen of de verwachting dat een aanraking altijd tot penetratie moet leiden, kan ontspannen moeilijker worden.

Verlangen hoeft niet altijd vooraf aanwezig te zijn. Soms groeit het tijdens vrijwillig, prettig contact. Dat heet responsief verlangen. Openstaan voor contact is iets anders dan jezelf overhalen tot seks die je niet wilt. Blijf voelen of je wilt doorgaan en stem dat met elkaar af.

Voelen, communiceren en sensitief afstemmen

Je hoeft niet precies te weten wat je fijn vindt voordat je erover praat. Je kunt tijdens contact aangeven dat iets prettig voelt, dat je meer tijd nodig hebt of dat je iets anders wilt. Een partner kan vragen, luisteren en ruimte geven, zonder teleurstelling bij jou neer te leggen.

Sensitieve afstemming betekent dat jullie aandacht hebben voor elkaars wensen, grenzen en reacties. Een lichamelijke reactie is geen toestemming. Woorden en lichaamstaal helpen jullie om samen te ontdekken wat op dat moment goed voelt.

Als penetratie pijn doet, stop dan. Een glijmiddel kan prettig zijn, maar vervangt geen opwinding en behandelt niet iedere oorzaak van pijn. Laat aanhoudende klachten door een arts beoordelen. Ondertussen kunnen jullie kiezen voor contact dat voor beiden comfortabel is.

Relatiedynamiek en verschil in verlangen

In mijn praktijk hoor ik hoe een verschil in verlangen tot een pijnlijk patroon kan leiden. De ene partner zoekt toenadering en voelt zich afgewezen. De andere voelt druk en trekt zich terug. Daardoor verdwijnen soms ook zoenen, knuffelen en speelsheid.

Samen onderzoeken we wat er onder dat patroon ligt. Misschien mis je waardering, wil je een andere verdeling van verantwoordelijkheden of heb je behoefte aan aanraking zonder vervolgverwachting. Ook de gezondheid en seksuele klachten van je partner verdienen aandacht. Het helpt om jullie behoeften te begrijpen en afspraken te maken die voor beiden goed voelen.

Leefstijl en ruimte voor jezelf

Slaap, bewegen, herstelmomenten en omgaan met stress kunnen bijdragen aan je welzijn en de omstandigheden waarin seksualiteit prettig wordt. Leefstijl is geen garantie dat overgangsklachten verdwijnen en ook geen opdracht om alles zelf op te lossen.

Kijk naar wat haalbaar is. Misschien helpt een wandeling, minder alcohol, een eerlijkere taakverdeling of samen tijd vrijmaken zonder schermen. Soms is vooral medische hulp nodig bij slecht slapen of andere klachten. Je hoeft geen perfect leven te organiseren om hulp te mogen vragen.

Seksuologische begeleiding in mijn praktijk

In mijn praktijk kijken we naar jouw verhaal: hoe seks eerder was, wat is veranderd, wat je voelt en wat je mist. We onderzoeken remmende en stimulerende factoren, jullie communicatie en mogelijkheden voor prettige ervaringen. Het doel bepalen we samen; vaker seks hoeft niet het doel te zijn.

Mis je ontspanning, opwinding of plezier, ervaar je pijn of geeft seksualiteit spanning in je relatie? Maak gerust een afspraak met mij, seksuoloog NVVS Astrid Kremers, via https://sexuoloog.nl/contact/. Je bent welkom in Utrecht of Haarlem, via videobellen of telefonisch. Je kunt alleen of samen komen, zonder verwijzing en zonder wachtlijst.

Veelgestelde vragen over HST en seksualiteit

Krijg ik door HST vanzelf weer zin in seks?

Dat is niet zeker. Minder overgangsklachten kunnen helpen, maar verlangen hangt ook samen met ervaringen, adequate stimulatie, gevoelens, gezondheid en de context. Seksuologische begeleiding kan helpen om die factoren te onderzoeken.

Kan ik hulp krijgen als ik geen hormonen wil of mag gebruiken?

Ja. Je arts kan andere medische mogelijkheden bespreken. Bij mij kun je werken aan comfort, seksuele communicatie, relatiedynamiek en ervaringen die bij je passen, met of zonder hormoontherapie.

Helpt HST altijd tegen pijn bij het vrijen?

Nee. Pijn kan verschillende oorzaken hebben, waaronder atrofie, bekkenbodemspanning of andere aandoeningen. Een arts beoordeelt de lichamelijke klachten. Ik help je met de seksuele en relationele factoren die meespelen.

Is HST ook anticonceptie?

De hormoontherapie zelf beschermt niet tegen zwangerschap. Een hormoonspiraal die onderdeel is van de behandeling kan dat wel. Bespreek met je arts of aanvullende anticonceptie nodig is.

Moet mijn partner meekomen?

Dat hoeft niet. Je kunt alleen beginnen of samen komen. Ook zonder partner ben je welkom met vragen over de overgang en seksualiteit.