Overgang en scheiding: bestaat een ‘meno-divorce’ echt?
door Astrid Kremers · seksuoloog NVVS
Je bent ergens in de veertig of vijftig en opeens lijkt er van alles tegelijk te veranderen. Je slaapt slechter, je lichaam voelt anders, seks is misschien minder vanzelfsprekend en je verdraagt sommige dingen niet meer zoals vroeger. Misschien kijk je ook anders naar je relatie. Wil ik zo verder? Zijn we nog geliefden of vooral goede huisgenoten geworden? Voel ik me nog gezien? Is er nog intimiteit, plezier en aantrekkingskracht? De laatste jaren wordt voor een scheiding rond de overgang steeds vaker de term ‘meno-divorce’ gebruikt. Het is een aansprekend woord, maar als seksuoloog NVVS vind ik het belangrijk om verder te kijken. Want veroorzaakt de overgang werkelijk scheidingen? Of valt de overgang samen met een levensfase waarin lichaam, seksualiteit, relatie, identiteit en toekomstverwachtingen allemaal kunnen veranderen?
Samenvatting
- Meno-divorce is een populaire term voor een scheiding tijdens of rond de overgang, maar geen officiële medische of wetenschappelijke diagnose.
- Er is onvoldoende wetenschappelijk bewijs om te stellen dat de overgang op zichzelf een scheiding veroorzaakt.
- De overgang kan wél invloed hebben op slaap, stemming, energie en dus ook op seksuele opwinding en verlangen. Dat kan doorwerken in een relatie.
- Lichamelijk en psychisch welzijn, stress, omstandigheden, relatiekwaliteit, gevoelens voor de partner en eerdere seksuele ervaringen spelen een belangrijke rol bij de zin in seks.
- De overgang valt vaak samen met andere veranderingen in de midlife, zoals kinderen die uit huis gaan, mantelzorg, veranderingen in werk en gezondheid en opnieuw nadenken over hoe je de komende jaren wilt leven.
- Ook de partner verandert. Daarom kijk ik bij relatie- en seksuele problemen liever naar het stel en de context dan uitsluitend naar de vrouw en haar hormonen.
- Een periode van verandering hoeft niet het einde van een relatie te betekenen. Soms ontstaat juist ruimte om elkaar opnieuw te vinden. En soms wordt duidelijk dat iemand niet meer verder wil in de bestaande relatie.
Wat is een meno-divorce?
Met meno-divorce wordt meestal een relatiebreuk of scheiding bedoeld die plaatsvindt tijdens de perimenopauze, de menopauze of de jaren daarna. De term suggereert al snel een duidelijke oorzaak: een vrouw komt in de overgang en daardoor loopt haar relatie stuk. Maar dit klopt niet.
Meno-divorce is geen medische diagnose en ook geen duidelijk afgebakend wetenschappelijk fenomeen. Er is onderzoek naar de overgang, seksualiteit, relatiekwaliteit en scheidingen op middelbare leeftijd, maar daarmee kunnen we niet concluderen dat hormonale veranderingen tijdens de overgang rechtstreeks verantwoordelijk zijn voor scheidingen.
Dat onderscheid vind ik belangrijk. Zeker omdat vrouwen in deze levensfase nog te vaak te horen krijgen dat hun gevoelens, irritaties of twijfels wel door hun hormonen zullen komen. Natuurlijk kunnen hormonale veranderingen veel invloed hebben. Maar een vrouw die tijdens de overgang kritischer naar haar relatie kijkt, ziet soms juist scherper wat al veel langer speelt en durft dit nu te zeggen.
Scheiden vrouwen vaker rond de overgang?
Volgens de meest recente definitieve cijfers van het CBS waren er in 2025 24.555 echtscheidingen. De gemiddelde leeftijd bij een echtscheiding was 45,0 jaar voor vrouwen en 48,1 jaar voor mannen. De gemiddelde duur van een huwelijk dat in een scheiding eindigde, was 14,7 jaar.
Een gemiddelde scheidingsleeftijd van 45 jaar valt in een levensfase waarin de perimenopauze voor veel vrouwen begint of al gaande is. Maar uit deze cijfers kunnen we niet concluderen dat vrouwen juist rond de overgang vaker scheiden. Daarvoor is ander onderzoek nodig. En twee gebeurtenissen die in dezelfde levensfase kunnen voorkomen, bewijzen bovendien niet dat de ene gebeurtenis de andere veroorzaakt.
Daar komt bij dat deze CBS-cijfers uitsluitend betrekking hebben op echtscheidingen. Ontbindingen van geregistreerde partnerschappen en het beëindigen van ongehuwde relaties zijn hierin niet meegenomen. We moeten dus voorzichtig zijn met uitspraken als: vrouwen scheiden door de overgang. Daarvoor bieden deze cijfers geen bewijs.
De overgang als levensfase
De perimenopauze kan gepaard gaan met opvliegers, nachtelijk zweten, slechter slapen, vermoeidheid, concentratieproblemen, stemmingsveranderingen en lichamelijke veranderingen. Sommige vrouwen krijgen vulvovaginale klachten, ervaren pijn tijdens seks of merken dat seksuele opwinding anders verloopt.
Misschien zijn er puberende kinderen of gaan de kinderen juist het huis uit. Ouders worden ouder en hebben zorg nodig. Op het werk kunnen verantwoordelijkheden groot zijn. Het eigen lichaam verandert. Soms ontstaat ziekte bij jezelf of je partner. Er kunnen financiële zorgen zijn. Vriendschappen veranderen en er komen vragen over ouder worden en de toekomst. En er is ook een relatie die misschien al tien, twintig of dertig jaar bestaat.
Het is daarom begrijpelijk dat sommige vrouwen in deze periode naar hun leven kijken. Wat vind ik eigenlijk belangrijk? Waar word ik gelukkig van? Welke ruimte neem ik zelf in? Hoe wil ik de komende twintig of dertig jaar leven? En wil ik dat nog op deze manier en met deze partner? Dat zijn belangrijke levensvragen.
Relatiedynamiek in de overgang
In mijn praktijk als seksuoloog NVVS en relatietherapeut zie ik regelmatig vrouwen die jarenlang veel hebben gedragen in hun gezin en merken dat ze daar nu minder toe bereid zijn. Vrouwen die vaak conflicten hebben vermeden, kunnen meer behoefte krijgen om ruimte in te nemen. Een stel dat jarenlang vooral functioneerde als ouders en organisatoren van een gezin kan ontdekken dat er weinig overblijft zodra die gezamenlijke taak minder centraal komt te staan.
Dan kan de vraag ontstaan: wie zijn wij eigenlijk nog samen? Dat hoeft niet meteen te betekenen dat een relatie voorbij is. Het kan juist een belangrijk moment zijn om opnieuw naar elkaar te kijken.
Mensen én relaties veranderen voortdurend. Relatietevredenheid is niet statisch. Verandering hoeft bovendien niet alleen een bedreiging te zijn. Juist bewust omgaan met verandering kan ook ruimte geven voor persoonlijke groei en een sterkere verbinding.
Minder verlangen naar seks betekent niet automatisch minder liefde
Een verandering in seksueel verlangen kan binnen een relatie veel losmaken. Wanneer de ene partner minder behoefte aan seks ervaart, kan de andere partner dat interpreteren als afwijzing: ze wil mij niet meer. Of: hij vindt mij niet meer aantrekkelijk.
De partner die minder behoefte heeft, kan ondertussen het gevoel krijgen dat iedere knuffel uiteindelijk seks moet worden. Daardoor kan zelfs onschuldige lichamelijke toenadering beladen raken. De een gaat harder proberen verbinding te zoeken en de ander trekt zich steeds verder terug. Beiden kunnen zich afgewezen voelen.
Dit patroon zie ik vaak in mijn praktijk en het komt zeker niet alleen tijdens de overgang voor. Verschil in seksueel verlangen is heel normaal binnen langdurige relaties. Het wordt vooral pijnlijk wanneer partners de betekenis ervan persoonlijk gaan maken of niet meer goed met elkaar kunnen bespreken wat er werkelijk gebeurt.
Het is ook goed om te weten: mensen krijgen zin in seks als ze verwachten dat wat er gebeurt plezierig zal zijn. Seks die pijn doet, seks uit plicht en saaie seks zijn niet stimulerend om de volgende keer zin te krijgen.
Pijn bij seks kan afstand tussen partners creëren
Vaginale droogheid, veranderingen in vulvair en vaginaal weefsel en pijn bij penetratie kunnen tijdens en na de overgang voorkomen. Dit kan invloed hebben op seksuele tevredenheid en op het seksuele gedrag van beide partners.
Wanneer seks pijn doet, kan iemand seks gaan vermijden uit angst voor die pijn. Een partner kan bang worden om pijn te veroorzaken en daardoor eveneens minder initiatief nemen. Soms stoppen stellen vervolgens bijna volledig met aanraken en zoenen, omdat iedere vorm van intimiteit de verwachting van penetratie lijkt mee te dragen.
Daarmee verdwijnt soms veel meer dan alleen penetratieseks. Ook speelsheid, sensualiteit, huidcontact en erotische aandacht kunnen verdwijnen. Juist tijdens de overgang kan het waardevol zijn om opnieuw te ontdekken welke aanrakingen prettig zijn, hoeveel tijd het lichaam nodig heeft om opgewonden te raken en welke vormen van seks nu goed voelen.
Pijn tijdens seks is bovendien geen klacht waarmee iemand maar moet leren leven. Goede diagnostiek is belangrijk, omdat pijn verschillende oorzaken kan hebben en behandeling daarvan moet aansluiten bij de werkelijke oorzaak.
Soms neemt seksueel verlangen juist toe
Het beeld dat iedere vrouw tijdens de overgang minder behoefte krijgt aan seks klopt evenmin. Ik spreek ook vrouwen die juist méér seksuele interesse ervaren. Sommigen voelen zich vrijer, kennen hun eigen lichaam beter en durven duidelijker te zeggen wat zij wel en niet prettig vinden. De angst voor zwangerschap verdwijnt uiteindelijk en soms ontstaat er meer tijd wanneer kinderen zelfstandiger worden.
Andere vrouwen ontdekken nieuwe fantasieën of merken dat de seksualiteit die jarenlang voldoende was, niet meer past. Dat kan heel positief zijn, maar het kan ook spanning opleveren wanneer de partner niet mee verandert.
Misschien wil de ene partner meer experimenteren terwijl de ander vooral behoefte heeft aan vertrouwdheid. Misschien heeft de partner inmiddels erectieproblemen, gezondheidsklachten of juist minder seksuele behoefte. Misschien blijkt na jaren dat beiden heel verschillende ideeën hebben over hoe een bevredigend seksleven eruitziet.
De partner tijdens de overgang
De partner in een heteroseksuele relatie bevindt zich eveneens in de midlife. Ook diens lichaam verandert. Mannen kunnen bijvoorbeeld erectieproblemen krijgen, gezondheidsproblemen ontwikkelen of veranderingen in seksuele opwinding en behoefte ervaren. Partners van ieder geslacht kunnen worstelen met ouder worden, werk, verlies, identiteit, eigen gezondheid of de vraag hoe zij hun volgende levensfase willen invullen.
Lichamelijke, psychologische en sociale veranderingen kunnen bij beide partners tegelijkertijd optreden en bovendien niet synchroon verlopen. Juist communicatie over intimiteit, verwachtingen en wensen is dan belangrijk. Wanneer één partner verandert, verandert de relatie.
Een relatiecrisis hoeft niet tot een scheiding te leiden
Soms schrikken stellen zo van veranderingen in intimiteit, seksualiteit of gevoelens dat ze denken dat de liefde verdwenen is, terwijl er vooral sprake is van een relatie die zich moet aanpassen aan een nieuwe fase.
Dat vraagt actief luisteren naar het verhaal van de ander: Wat mis je? Waar verlang je naar? Waar ben je bang voor? Wanneer voel je verbinding met me? Wat is er veranderd in seks? Wat zou je graag willen ontdekken?
Ik wijs mensen erop hoe gemakkelijk we liefde als vanzelfsprekend gaan beschouwen terwijl een relatie aandacht en ontwikkeling nodig blijft hebben. De overgang kan dan een wake-upcall zijn zonder dat dit het einde van de relatie hoeft te betekenen.
Hulp bij overgang, seksualiteit en relatieproblemen
In mijn praktijk als seksuoloog NVVS en relatietherapeut begeleid ik veel vrouwen en stellen bij vragen rond de overgang, seksualiteit en hun relatie. Daarbij kijk ik nooit alleen naar hormonen en ook niet alleen naar de relatie. Juist het samenspel tussen lichaam, psyche, relatie en omstandigheden geeft vaak inzicht in wat er werkelijk speelt.
U kunt alleen komen of samen met uw partner. Soms geeft één gesprek al veel duidelijkheid. Soms past een langer traject beter. Consulten zijn mogelijk in mijn praktijk in Utrecht en Haarlem, via videobellen of telefonisch. Er is geen wachtlijst.
Twijfelt u of veranderingen in seksualiteit tijdens de overgang vooral lichamelijk, seksueel of relationeel zijn? U hoeft dat vooraf niet zelf uit te zoeken. Dat kunnen we juist samen onderzoeken.
Veelgestelde vragen over overgang en scheiding
Meno-divorce is een populaire term voor een scheiding die plaatsvindt tijdens of rond de overgang. Het is geen officiële medische diagnose en ook geen wetenschappelijk vastgestelde afzonderlijke vorm van echtscheiding.
De overgang kan een relatie beïnvloeden, bijvoorbeeld door slaapproblemen, vermoeidheid, stemmingsklachten, lichamelijke veranderingen, pijn tijdens seks of veranderingen in seksueel verlangen en opwinding. Maar relatieproblemen hebben meestal meerdere oorzaken. De kwaliteit en geschiedenis van de relatie, communicatie, gezondheid, stress, seksualiteit en veranderingen bij de partner spelen eveneens een rol.
Tijdens de overgang kunnen vrouwen anders naar zichzelf, hun seksualiteit, hun relatie en hun toekomst gaan kijken. Dat betekent niet dat een wens om te scheiden automatisch door hormonen wordt veroorzaakt. Soms maakt deze levensfase bestaande onvrede duidelijker, soms durven vrouwen hun mening te uiten. Soms blijken overgangsklachten juist een grote invloed te hebben en verandert er veel wanneer die klachten goed worden behandeld.
Hormonale veranderingen kunnen invloed hebben op onder andere vulvair en vaginaal weefsel en op de lubricatie. Maar seksualiteit wordt ook beïnvloed door slaap, stress, gezondheid, lichaamsbeeld, psychisch welzijn, de relatie, seksuele stimulatie, gevoelens voor de partner en eerdere ervaringen. Daarom is een brede analyse belangrijk.
Ja. Niet iedere vrouw ervaart minder seksueel verlangen. Sommige vrouwen voelen zich juist vrijer, kennen zichzelf beter, krijgen andere seksuele interesses of ervaren meer ruimte om seksualiteit te ontdekken. Er bestaat geen universele seksuele reactie op de overgang.
Zeker wanneer partners merken dat veranderingen in seksualiteit, communicatie of intimiteit tot afstand leiden, kan professionele begeleiding helpen. Het doel hoeft niet te zijn om koste wat kost bij elkaar te blijven. Het gaat erom beter te begrijpen wat er speelt en te onderzoeken wat beide partners nodig hebben.
Wacht liever niet totdat gesprekken uitsluitend nog in ruzie, verwijten of stilte eindigen. Ook pijn tijdens seks, seksuele vermijding, een verschil in verlangen, verlies van intimiteit of twijfel over de relatie zijn goede redenen om professionele hulp te zoeken.
Lees ook
Seks tijdens de overgang: waarom je seksualiteit verandert en wat je eraan kunt doen
Perimenopauze en seksualiteit: wat er in je lijf gebeurt en hoe je de verbinding houdt
Andere seksuele interesses en meer seksueel verlangen tijdens de overgang