Pijn tijdens het vrijen kan veel onzekerheid geven. Misschien vraag je je af waarom seks pijn doet, of het normaal is en of het ooit weer prettig zal worden. Sommige mensen ervaren alleen af en toe pijn, terwijl anderen zo gespannen raken dat vrijen wordt vermeden of altijd pijn doet. Dat kan veel invloed hebben op je relatie, je zelfvertrouwen en je zin in seks.
Toch ben je zeker niet de enige. Pijn bij het vrijen komt vaker voor dan veel mensen denken. Gelukkig is er vaak iets aan te doen. De eerste stap is begrijpen waar de pijn vandaan komt. Soms speelt een lichamelijke oorzaak een rol. Soms houden spanning, angst of eerdere pijnklachten de klachten in stand. Vaak is het een combinatie van verschillende factoren.
Op deze pagina lees je welke oorzaken er kunnen zijn, hoe je vaginisme kunt herkennen, waarom angst de klachten kan versterken en welke hulp mogelijk is. Zo krijg je een duidelijk overzicht en weet je beter welke vervolgstap bij jouw situatie past.
Wat is pijn bij het vrijen?
Pijn bij het vrijen betekent dat seksuele aanraking of penetratieseks pijn doet. Die pijn kan oppervlakkig zijn, bijvoorbeeld bij de ingang van de vagina, maar ook dieper in het bekken of de onderbuik worden gevoeld. Sommige mensen ervaren alleen pijn tijdens penetratie, anderen ook daarna of op andere plekken.
Pijn is nooit iets waar je 'maar aan moet wennen'. Het is een signaal van jouw lichaam dat aandacht verdient. Hoe langer pijn blijft bestaan, hoe groter de kans dat ook spanning, onzekerheid of angst een rol gaan spelen.
Het goede nieuws is dat er meestal meerdere mogelijkheden zijn om de klachten te verminderen. Dat begint met een goede uitleg en een passende behandeling.
Waarom doet seks pijn?
Er bestaat niet één oorzaak van pijn bij het vrijen. Vaak spelen meerdere factoren tegelijk mee.
Mogelijke lichamelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld:
- verhoogde bekkenbodemspanning
- weinig of geen seksuele opwining
- een schimmelinfectie of andere ontsteking
- hormonale veranderingen, zoals tijdens de overgang
- littekenweefsel na een bevalling of operatie
- endometriose of adenomyose
- lichen sclerosus
- andere gynaecologische of urologische aandoeningen
Daarnaast kunnen ook psychologische en relationele factoren een rol spelen, zoals:
- spanning of stress
- angst voor pijn
- angt voor penetratieseks
- eerdere negatieve seksuele ervaringen
- prestatiedruk
- relatieproblemen
- weinig vertrouwen in het eigen lichaam
- onzekerheid
- druk ervaren
Vaak beïnvloeden lichamelijke, psychologische en relationele factoren elkaar. Daardoor kan een klacht die ooit klein begon, steeds groter worden.
Hoe herken je vaginisme?
Bij vaginisme spannen de spieren rondom de vagina zich onbewust aan zodra penetratie wordt verwacht of geprobeerd. Dat gebeurt niet expres. Je kunt de spieren meestal ook niet zomaar ontspannen. Sommige mensen hebben dat altijd ervaren, andere mensen later. Sommige mensen hebben dat met alles in de vagina, anderen alleen in bepaalde situaties.
Mensen met vaginisme herkennen zich vaak in één of meer van deze situaties:
- penetratie lukt helemaal niet of nauwelijks
- penetratie is nooit gelukt of lukte op een later moment niet meer
- tampons inbrengen is moeilijk of pijnlijk
- een gynaecologisch onderzoek voelt onmogelijk
- je voelt dat je lichaam automatisch 'op slot' gaat
- je wilt wel penetratieseks, maar je lichaam werkt niet mee
Vaginisme heeft niets te maken met onwil of gebrek aan seksueel verlangen. Vaak wil iemand juist graag ontspannen vrijen, maar reageert het lichaam automatisch beschermend. Vaginise wordt ook wel een penetratiefobie genoemd.
Met de juiste begeleiding is deze vaginisme gelukkig meestal goed te behandelen.
Angst voor pijn kan de klachten in stand houden
Veel mensen merken dat de angst voor pijn steeds groter wordt. Dat is heel begrijpelijk.
Als seks eerder pijn heeft gedaan, onthoudt je brein die ervaring. De volgende keer verwacht je lichaam opnieuw pijn. Daardoor span je onbewust je spieren aan. Juist die spanning kan ervoor zorgen dat de pijn weer terugkomt.
Zo ontstaat een vicieuze cirkel:
- pijn tijdens het vrijen
- angst dat het opnieuw pijn doet
- meer spanning in het lichaam
- minder seksuele opwinding
- wrijving
- irritatie van de huid
- opnieuw pijn
Na verloop van tijd kan alleen al het idee van seks al spanning oproepen.
Het doorbreken van deze cirkel vraagt meestal meer dan alleen 'proberen te ontspannen'. Begrijpen wat er gebeurt en stap voor stap weer vertrouwen krijgen in je lichaam maakt vaak een groot verschil.
Pijn bij seks door endometriose, lichen sclerosus of andere aandoeningen
Sommige medische aandoeningen hebben vaak invloed op seksualiteit.
Bijvoorbeeld:
- endometriose
- adenomyose
- lichen sclerosus
- vulvodynie
- chronische bekkenpijn
- hormonale aandoeningen
- oncologische behandelingen
De lichamelijke klacht kan pijn veroorzaken, maar daarnaast ontstaan vaak ook spanning, verdriet, onzekerheid of minder zin in seks. Het is daarom belangrijk om niet alleen naar het lichaam te kijken, maar ook naar de invloed die de aandoening heeft op je seksleven en relatie.
Medische behandeling en seksuologische begeleiding vullen elkaar hierbij vaak goed aan.
Pijn na een bevalling, operatie of medische behandeling
Na een bevalling, operatie of medische behandeling kan seks anders voelen dan voorheen.
Dat kan komen door:
- littekenweefsel
- veranderingen in de bekkenbodem
- hormonale veranderingen
- vermoeidheid
- pijnervaringen
- onzekerheid over het lichaam
Veel mensen vragen zich af of dit normaal is. Soms verdwijnen de klachten vanzelf, maar wanneer de pijn blijft bestaan of steeds erger wordt, is het verstandig om hulp te zoeken.
Hoe eerder je begrijpt waardoor de klachten ontstaan, hoe kleiner de kans dat angst en spanning zich verder ontwikkelen.
Naar wie ga je met pijn bij het vrijen?
Veel mensen weten niet bij welke zorgverlener ze moeten beginnen. Dat is begrijpelijk, want pijn bij het vrijen kan verschillende oorzaken hebben.
Afhankelijk van jouw situatie kan hulp bestaan uit:
- de huisarts voor een eerste beoordeling
- een gynaecoloog bij een vermoeden van een lichamelijke oorzaak
- een bekkenfysiotherapeut bij bekkenbodemproblemen
- een seksuoloog NVVS wanneer pijn, spanning, angst of relatieproblemen een rol spelen
Vaak werken verschillende zorgverleners samen. Juist die combinatie zorgt ervoor dat zowel de lichamelijke als de emotionele kant aandacht krijgt.
Als geregistreerd seksuoloog NVVS begeleid ik al ruim twintig jaar mensen met pijn bij het vrijen, vaginisme en andere seksuele klachten. De behandeling bestaat uit gesprekken waarin we samen onderzoeken welke factoren bij jou een rol spelen en welke stappen kunnen helpen. Er vinden geen lichamelijke onderzoeken of seksuele oefeningen plaats tijdens een consult.
Wat kun je zelf doen?
Hoewel een goede diagnose belangrijk blijft, zijn er ook dingen die je zelf kunt doen.
- Blijf niet doorzetten als seks pijn doet.
- Praat met je partner over wat je voelt.
- Geef jezelf de ruimte om seksualiteit breder te zien dan alleen penetratie.
- Probeer nieuwsgierig te blijven naar je lichaam in plaats van streng voor jezelf te zijn.
- Zoek hulp als de klachten blijven bestaan of je dagelijks leven beïnvloeden.
Hoe eerder je passende begeleiding krijgt, hoe groter de kans dat de klachten verminderen.
Je hoeft hier niet alleen mee te blijven lopen
Pijn bij het vrijen kan je leven kleiner maken. Misschien ga je daten en seks vermijden, voel je je schuldig tegenover je partner of twijfel je aan jezelf. Toch hoeft dat niet zo te blijven.
Met de juiste uitleg en begeleiding lukt het veel mensen om weer meer vertrouwen in hun lichaam te krijgen en seksualiteit opnieuw als prettig en ontspannen te ervaren.
Heb je last van pijn tijdens het vrijen, vaginisme of angst rondom seks? Dan kijk ik graag samen met jou welke factoren een rol spelen en welke behandeling het beste bij jouw situatie past. Je bent welkom, alleen of samen met je partner.