POI en seksualiteit: je lichaam, intimiteit en seksueel plezier

Wat fijn dat je de tijd neemt om dit artikel te lezen. Misschien heb je pas gehoord dat je POI hebt of leef je al langer met de diagnose. Misschien mis je het gemak waarmee je vroeger kon genieten van seks, voelt je lichaam anders of vraag je je af wat dit betekent voor een relatie. Dat kan je onzeker, verdrietig of alleen maken. 

Je bent niet de enige met deze vragen. In mijn praktijk als seksuoloog NVVS is er ruimte voor wat jij meemaakt en voor wat je graag zou willen. Ook wanneer seks nu ingewikkeld voelt, zijn er vaak mogelijkheden om klachten te verminderen, elkaar beter te begrijpen en weer plezier te ervaren. Neem rustig de tijd om te lezen wat je herkent.

Wat is POI?

POI staat voor Premature Ovariële Insufficiëntie. Dat betekent dat je eierstokken vóór je veertigste onvoldoende functioneren. Je menstruaties kunnen onregelmatig worden of uitblijven en je hormoonproductie verandert. Vaak wordt hiervoor de term vervroegde overgang gebruikt.

Bij POI kan soms nog eierstokactiviteit optreden. Het is daardoor niet helemaal hetzelfde als de natuurlijke menopauze. Een arts stelt de diagnose en bespreekt welke medische begeleiding bij jouw situatie past.

Misschien had je al een tijd klachten voordat duidelijk werd wat er aan de hand was. Een verklaring kan dan opluchting geven en tegelijkertijd nieuwe vragen oproepen. Je kunt blij zijn dat je eindelijk serieus wordt genomen en verdrietig zijn over de diagnose. Die gevoelens kunnen naast elkaar bestaan.

Als seksuoloog NVVS richt ik me vooral op wat dit voor jou betekent in het dagelijks leven, je intimiteit en je seksualiteit. Hoe voelt je lichaam? Waar verlang je naar? Wat mis je en wat zou je helpen?

Wat betekent POI voor de seksualiteit?

We weten dat vrouwen met POI vaker seksuele problemen ervaren dan vrouwen zonder POI. Het kan gaan om minder zin in seks, moeilijker opgewonden raken, minder lubricatie, oftewel glibberig vocht, en pijn bij het vrijen. Ook kunnen er problemen zijn met klaarkomen of kan de tevredenheid over het seksleven afnemen.

Misschien herken je enkele van deze veranderingen en mis je hoe vertrouwd en plezierig seks eerder voelde. Je bent daarin niet de enige. Het betekent gelukkig niet dat deze klachten blijvend zijn of dat genieten niet meer mogelijk is. Samen kunnen we onderzoeken wat er bij jou speelt en welke begeleiding en eventuele medische behandeling je kunnen helpen.

Je bent niet de enige

Over POI praten is niet altijd gemakkelijk. Je leeftijdgenoten zijn misschien met heel andere dingen bezig en begrijpen niet goed wat je bedoelt wanneer je over de vervroegde overgang vertelt.

Over seksuele veranderingen praten kan nog kwetsbaarder voelen. Misschien denk je dat je op jouw leeftijd vanzelf zin zou moeten hebben of dat seks gewoon gemakkelijk hoort te gaan. Je kunt je schamen dat je opziet tegen vrijen of verdrietig worden wanneer je terugdenkt aan hoe het eerder was.

Je bent niet de enige die hiermee worstelt. Veel vrouwen met POI hebben vragen over seksualiteit en intimiteit en daarvoor hulp zoeken bij een gespecialiseerd seksuoloog is normaal. Soms helpt één gesprek met een seksuoloog NVVS al om beter te begrijpen wat er gebeurt en te weten wat je kunt doen. Soms is meer begeleiding prettig.

Begrijpen wat je remt en wat je gas geeft

In mijn praktijk gebruik ik vaak het Dual Control Model of Sexual Response van Bancroft en Janssen. Het helpt om seksualiteit begrijpelijk te maken. Je kunt namelijk je seksuele reactie vergelijken met een rem en een gaspedaal. In dit artikel staat het goed uitgelegd.

Je gaspedaal reageert op wat je aantrekkelijk en opwindend vindt. Je rem reageert op wat je belemmert, afleidt of onveilig laat voelen. Beide kunnen tegelijkertijd actief zijn: je kunt iemand aantrekkelijk vinden en verlangen naar nabijheid, terwijl zorgen of pijn het moeilijk maken om te genieten.

Wat drukt op jouw rem?

Bij POI kunnen allerlei factoren op je rem drukken. Opvliegers, nachtzweten en slecht slapen kunnen je uitputten. Als je vulva of vagina gevoelig is of vrijen pijn doet, kan alleen al de gedachte aan seks spanning oproepen. Het is begrijpelijk dat genieten dan minder gemakkelijk gaat.

Ook de diagnose zelf kan veel losmaken. Misschien voel je verdriet, boosheid of onzekerheid over je lichaam en je toekomst. Je kunt je anders voelen dan leeftijdgenoten of denken: Dit past toch helemaal niet bij mijn leeftijd? Misschien voel je je minder aantrekkelijk of ben je tijdens het vrijen vooral aan het opletten of je lichaam wel reageert. Daardoor blijft er minder aandacht over om een prettige aanraking te voelen.

Medische onderzoeken en behandelingen kunnen bovendien maken dat je lichaam vooral aandacht krijgt vanwege klachten. Misschien verlang je ernaar om je weer ontspannen, aantrekkelijk en seksueel te voelen. Een eventuele kinderwens of onzekerheid over je vruchtbaarheid kan daarbij op de achtergrond meespelen.

In een relatie kunnen zorgen elkaar versterken. Misschien ben je bang je partner teleur te stellen of dat die je minder aantrekkelijk vindt. Je partner kan toenadering zoeken terwijl jij eerst behoefte hebt aan begrip, rust of een arm om je heen. Dan kan zelfs een liefdevolle aanraking voelen als een verwachting.

Herken je iets hiervan? Je bent niet de enige. Samen kunnen we onderzoeken welke factoren jouw rem indrukken en wat je nodig hebt om je prettiger te voelen. Behandeling van klachten, erkenning voor je verdriet en ruimte om zonder verwachtingen dichtbij elkaar te zijn kunnen helpen.

Wat geeft jou gas?

Wanneer je POI hebt, kan er veel aandacht gaan naar klachten en wat er verandert. Daarnaast verdient ook wat jou ontspanning en opwinding geeft aandacht. Je bent nog steeds iemand met eigen verlangens, fantasieën en voorkeuren. Misschien weet je goed wat je opwindt of wil je rustig ontdekken wat nu bij je past.

Het kan fijn zijn om je lichaam weer op een plezierige manier te ervaren, zeker als het door onderzoeken en behandelingen veel medische aandacht heeft gekregen. Jezelf aanraken, zoenen, een erotische fantasie of passende stimulatie van je clitoris kan je helpen ontdekken waar je van geniet. Misschien vind je een andere aanraking prettig dan voorheen of helpt een speeltje om de stimulatie te krijgen die je fijn vindt. Je mag aangeven wat je wilt en daar de tijd voor nemen.

Ook je aantrekkelijk en begrepen voelen kan je gaspedaal aanspreken. Een partner die belangstelling heeft voor wat jij lekker vindt, met je flirt en zichtbaar van jullie contact geniet kan veel betekenen. Samen lachen, een verlangende blik of een berichtje over waar je naar uitkijkt kan ruimte geven aan erotiek, ook als POI de laatste tijd veel aandacht heeft gevraagd.

Als je eerder pijn hebt gehad, kan het helpen om te beginnen bij aanraking waarvan je weet dat die prettig voelt. Wanneer je erop kunt vertrouwen dat je mag bijsturen en dat penetratie geen vanzelfsprekend vervolg is, ontstaat er misschien weer ruimte voor nieuwsgierigheid. Plezierige ervaringen kunnen iets worden waar je opnieuw naar uitkijkt.

Je hoeft niet meteen te weten wat nu prettig voelt. Samen kunnen we nadenken over welke omstandigheden en seksuele prikkels jouw gaspedaal versterken. Gelukkig is er ook bij POI ruimte voor speelsheid, opwinding en genieten, op een manier die goed voelt voor jou.

Ontspanning, opwinding en pijn bij seks

Als vrijen pijn doet, kan dat veel invloed hebben op hoe je seksualiteit beleeft. Misschien houd je je adem in, span je je spieren aan of ben je vooral bezig met de vraag wanneer het voorbij is. Het is belangrijk om heerlijk ontspannen en opgewonden te zijn voordat je penetratieseks hebt. Meer informatie over pijn bij seks kan je in dit artikel lezen.

Bij POI kan minder oestrogeen ervoor zorgen dat het weefsel van vulva en vagina dunner, kwetsbaarder en minder elastisch wordt. Dat wordt vaginale atrofie genoemd. Meer hierover kan je in dit artikel lezen. Wrijving kan dan irritatie of pijn geven. Een arts kan beoordelen wat er speelt en welke behandeling kan helpen.

Na pijnlijke seks kan de verwachting van pijn bij een volgende toenadering al spanning oproepen. Je bekkenbodem kan zich aanspannen en je aandacht gaat naar mogelijk gevaar. Zo kan een pijncirkel ontstaan.

Die reactie is begrijpelijk. We kunnen samen onderzoeken hoe je ervaringen kunt opdoen waarbij je niet bang hoeft te zijn voor pijn. Een levenslang pijnverbod en een penetratiepauze kunnen ruimte geven voor plezierige seksuele ervaringen. Laat aanhoudende pijnlijke klachten gerust beoordelen door een gespecialiseerd arts.

Plezierige seksualiteit heeft adequate stimulatie nodig

Bij lichamelijke opwinding neemt de doorbloeding van de geslachtsdelen toe. Er kan glibberig vocht ontstaan, ook wel lubricatie genoemd en de vagina zal dan verlengen en aan het uiteinde breder worden (tenting effect).

Daarvoor zijn seksuele prikkels en omstandigheden nodig die voor jou goed voelen. Misschien heb je meer tijd nodig dan voorheen of vind je nu andere stimulatie prettig. Als je gespannen bent of probeert seks voor je partner te laten lukken, is ontspannen genieten vaak lastiger.

Je opgewonden voelen en lichamelijke reacties lopen bovendien niet altijd gelijk. Minder lubrucatie betekent niet dat je geen verlangen hebt. Vochtig worden betekent evenmin dat je seks wilt. Dat verschil kan verwarrend voelen.

Misschien verlang je ernaar dat seks weer makkelijk gaat, net als vroeger. Dat is heel begrijpelijk. Tegelijkertijd kan het helpen om samen nieuwsgieriger te worden naar wat nú fijn voelt.

Begin met iets waar je fijn lijkt, rustig aan en stap-voor-stap. Een kus, een massage, jezelf strelen of samen in bed liggen. Je hoeft vooraf niet te beslissen wat het vervolg wordt.

Je kunt tijdens een aanraking aangeven wat je merkt. Bijvoorbeeld: Dit vind ik fijn. Iets zachter graag. Een partner kan bijvoorbeeld vragen: Zo prettig? of Liever wat anders? Voelen, communiceren en wederzijds sensitief afstemmen kan onderdeel worden van jullie relatie en ervoor zorgen dat seks gebeurt op een manier die voor beiden fijn voelt.

Medische zorg en seksuologische begeleiding

Voor de medische behandeling van POI adviseer ik je om contact te houden met je huisarts of medisch specialist. Ik ben seksuoloog NVVS en geen arts. Hormoontherapie kan bij POI bijdragen dat sommige seksuele klachten verminderen. Bespreek die optie gerust met je arts.

Als je daarnaast vragen houdt over seksueel verlangen, opwinding, pijn bij seks of je relatie, is het vaak waardevol om die te bespreken met iemand die jij vertrouwt zoals je (seks)partner, dierbare of met een seksuoloog NVVS. Je hoeft niet het alleen op te lossen.

Bij aanhoudend verminderd verlangen waar je onder lijdt kan een gespecialiseerd arts soms aanvullende hormoonbehandeling overwegen, waaronder testosteron. Daar hoort een zorgvuldige beoordeling bij van lichamelijke, psychische en relationele factoren, met uitleg over mogelijke voordelen, bijwerkingen en controles.

Laat gerust ook pijn, irritatie, bloedverlies bij seks of urinewegklachten beoordelen. Als verhoogde bekkenbodemspanning meespeelt kan een geregistreerd bekkenfysiotherapeut helpen. We kunnen ieder vanuit onze deskundigheid bijdragen aan jouw seksueel welzijn.

Relatiedynamiek tussen jou en je partner

Door de POI kan de relatiedynamiek veranderen. Misschien wil je partner jou graag helpen, maar weet die niet hoe. Je krijgt wellicht oplossingen terwijl je behoefte hebt aan een arm om je heen. Of je partner neemt steeds minder initiatief uit voorzichtigheid, terwijl jij je daardoor minder gewenst voelt.

Ook het omgekeerde kan gebeuren. Misschien zoekt je partner vaker toenadering omdat die jullie contact mist. Wellicht ervaar jij dan druk en trek je je terug. Vervolgens kunnen jullie je allebei afgewezen voelen, terwijl jullie juist naar verbinding verlangen.

Het kan veel rust geven om samen te begrijpen wat er achter jullie reacties zit. Achter terugtrekken kan angst voor pijn zitten. Achter toenadering misschien de vraag: Vind je mij nog aantrekkelijk? Zijn we nog dichtbij elkaar? Verschil in seksueel verlangen is normaal en komt in elke relatie in meer of mindere mate voor.

Daten en een nieuwe relatie

Als je iemand leert kennen, kun je je afvragen wanneer je over POI vertelt. Misschien ben je bang dat het de luchtigheid wegneemt of dat de ander meteen conclusies trekt over seks of kinderen.

Je kunt natuurlijk zelf kiezen wanneer je iets deelt. Je hoeft niet alles in één gesprek uit te leggen. Je kunt beginnen bij wat voor jullie contact belangrijk is: Ik vind je aantrekkelijk en wil graag met je ontdekken wat fijn is. Mijn lichaam vraagt soms wat extra aandacht en ik vind het prettig als we daarover kunnen praten.

Wat kan ik voor je betekenen?

Je hoeft bij mij niet met een helder geformuleerde hulpvraag binnen te komen. Misschien weet je vooral dat je iets mist, je onzeker voelt of wilt begrijpen waarom seks moeilijker is geworden. Dat is genoeg om samen te beginnen.

In mijn praktijk nemen we rustig de tijd voor jouw verhaal. We kunnen bespreken wat jou remt, wat jou stimuleert en welke stappen passen bij jouw lichaam en leven. Als je samen komt is er aandacht voor jullie allebei, zodat je elkaar beter kunt begrijpen en weer gemakkelijker contact kunt maken.

Ik heb ruim dertig jaar ervaring in de GGZ en ziekenhuizen en heb twintig jaar een eigen seksuologiepraktijk. Die ervaring combineer ik met persoonlijke aandacht en begeleiding op maat. Soms geeft één gesprek al duidelijkheid en vertrouwen, soms past een langer traject beter.

Je bent welkom in Utrecht, Haarlem, via videobellen of telefonisch. Je kunt alleen komen of samen met je partner of partners. Er is geen wachtlijst.

Wil je hulp bij POI en seksualiteit? Maak gerust een afspraak met mij. Je hoeft hier niet alleen mee te blijven rondlopen. Samen kijken we wat jou kan helpen om je prettiger te voelen en weer ruimte voor intimiteit en seksueel plezier te ervaren.

Veelgestelde vragen

Lees ook deze artikelen uit mijn kennisbank:

In mijn gratis kennisbank vind je meer uitleg over de onderwerpen uit dit artikel:

• Seks tijdens de overgang
• Dual control model of sexual response
• Rem en gaspedaal: praktische vragenlijst
• Je vrouw in de overgang: tips voor mannen over relatie en seks
• De overgang, menopauze en hormoonsuppletietherapie
• GSM: genitourinair syndroom van de menopauze
• Actief luisteren: de sleutel tot echte verbinding
• Laten we het omdraaien: geen zin in seks als signaal
• Seksuele problemen? Denk aan stress als oorzaak
• Andere seksuele interesses en meer seksueel verlangen tijdens de overgang
• Pijn bij het vrijen en vaginisme: oorzaken, uitleg en hulp
• Ik hou van mijn man, maar wil geen seks: wat moet ik doen?
• Verschil in verlangen: bijna ieder stel herkent het
• Seksualiteit en leefstijl: waarom sterke draagkracht verschil maakt
• Erectie en leefstijl: waarom je penis de antenne van je hart is
• Ik heb gewoon zin in seks, maar mijn partner niet